BLOG

De herverdeling van macht in de ggz

Herverdeling van macht is een belangrijke voorwaarde om ook binnen de geestelijke gezondheidszorg tot relaties te komen waarbij de regie (meer) bij de client ligt.

"Ja, dokter."

Ze zei het bijna in iedere zin. Er sprak vertrouwen uit, maar het positioneerde de macht eenzijdig aan mijn kant van de dialoog. En binnen haar referentiekader hóórt dat ook zo, realiseerde ik me. Ze is immers opgegroeid in de jaren ’40 en ‘50 van de vorige eeuw.

Stil staan bij de vraag 'Wat vindt u belangrijk', of –zoals verwoord in het boek Goede GGZ- 'Waar wilt u heen?', past niet binnen haar definitie van 'patiënt zijn'.

Normen,  waarden en rollen

We hebben zelf nauwelijks bewust door hoe de maatschappelijke rollen die we aannemen beïnvloed worden door de heersende mores. In 1951 beschreef de socioloog Parsons de ‘ziekenrol’ als volgt: “De zieke wordt vrijgesteld van sociale verplichtingen en heeft hierbij de verantwoordelijkheid zich onder behandeling te stellen van een arts en diens aanwijzingen op te volgen’. De ongelijkwaardige opstelling van mijn cliënte lag hiermee volledig in lijn.

In het meest recente Bestuurlijk Akkoord hebben onze beroepsverenigingen uitgesproken om te willen komen tot een (meer) gelijkwaardige relatie tussen client en professional. De professional stelt hierin zijn kennis ter beschikking stelt en beslissingen worden sámen genomen. Er wordt gesproken over een 'radicale kanteling van uitgangspunten, waarbij de client zelf aan het roer staat van zijn herstelproces'.

Asymmetrie van macht

Net zoals bij een sollicitatiegesprek, het kopen van een nieuwe auto en vele andere maatschappelijke interacties bestaat er tussen de client en de zorgprofessional een verschil in kennis. Bovendien is er sprake van een zekere afhankelijkheid. Burgers worden op verschillende manieren geholpen om binnen onze maatschappelijke rollen meer 'empowered' te kunnen participeren.

Herverdeling van macht is een belangrijke voorwaarde om ook binnen de geestelijke gezondheidszorg tot relaties te komen waarbij de regie (meer) bij de client ligt. Het wìllen herverdelen van macht vraagt allereerst om een attitudeverandering, vooral van ons professionals. Hierbij geldt voor op populatieniveau grosso modo hetzelfde voor clienten en professionals: hoe jonger ze zijn, hoe meer vanzelfsprekend die gelijkwaardige relatie.

ROM als hefboom

ROM kan uitstekend ingezet worden als een hefboom in het proces van herverdeling van verantwoordelijkheid en macht. Zoals iemand met een longontsteking door de arts kan worden uitgenodigd om als onderdeel van zelfmonitoring dagelijks zijn temperatuur te meten en de gegevens te delen met de arts, zo kan het frequent meten van klachten, kwaliteit van leven, of tevredenheid over de therapeutische relatie bijdragen aan een gelijkwaardige samenwerking tussen ggz-professional en client.

Hoewel de weerstand tegen ROM als benchmark-instrument op manifest niveau vooral gevoed lijkt te worden door de wens om onze machtspositie ten opzichte van zorgverzekeraars te behouden, speelt onderliggend mogelijk ook mee dat sommige collega’s moeite hebben om de veranderende maatschappelijke mores te internaliseren. Dat is van alle tijden uiteraard. De sfeer die gecreëerd wordt levert echter geen vruchtbare voedingsbodem voor de verdere implementatie van ROM in de klinische praktijk. Hiermee dreigen de 'nee-stemmers' ook een waardevolle hefboom in ons streven naar een meer moderne, gelijkwaardige relatie met  onze clienten weg te gooien.

David Krol

Psychiater

David Krol_311

4 Reacties

om een reactie achter te laten

Menno Oosterhoff

9 maart 2017

Is het leveren van zeer veel persoonlijke gegevens zonder de patiënt te informeren of om toestemming te vragen een teken van een onvermogen veranderende maatschappelijke mores te internaliseren? Daar gaat het toch helemaal niet om. Het klinisch gebruik van de ROM is juist verdrongen door de verplichte datalevering aan de SBG. Gepseudonimiseerd zodat bij koppeling aan andere databestanden de gegevens alsnog herleidbaar zijn. Is dat respectvol omgaan met patiënten? De patiëntverenigingen Balans, NVA, weerklank, ADF, en meer vinden dat ook niks. Hebben die dan ook moeite om de nieuwe normen te internaliseren?
Als we het nu over gelijkwaardigheid hebben dan lijkt me wel van belang hun mening serieus te nemen.
Om nu te zeggen dat de actie stop benchmark ertoe leidt dat er geen vruchtbare voedingsbodem is de ROM te implementeren is een omkering. Klinisch ROM gebruik is gekaapt tbv dataverzameling voor Benchmark. Wil de klinische ROm een kans klrijgen dan dient die datalevering per direct te stoppen, zoals ook de Nederlandse vereniging voor psychiatrie aangeeft.

Menno Oosterhoff

9 maart 2017

Is het leveren van zeer veel persoonlijke gegevens zonder de patiënt te informeren of om toestemming te vragen een teken van een onvermogen veranderende maatschappelijke mores te internaliseren? Daar gaat het toch helemaal niet om. Het klinisch gebruik van de ROM is juist verdrongen door de verplichte datalevering aan de SBG. Gepseudonimiseerd zodat bij koppeling aan andere databestanden de gegevens alsnog herleidbaar zijn. Is dat respectvol omgaan met patiënten? De patiëntverenigingen Balans, NVA, weerklank, ADF, en meer vinden dat ook niks. Hebben die dan ook moeite om de nieuwe normen te internaliseren?
Als we het nu over gelijkwaardigheid hebben dan lijkt me wel van belang hun mening serieus te nemen.
Om nu te zeggen dat de actie stop benchmark ertoe leidt dat er geen vruchtbare voedingsbodem is de ROM te implementeren is een omkering. Klinisch ROM gebruik is gekaapt tbv dataverzameling voor Benchmark. Wil de klinische ROm een kans klrijgen dan dient die datalevering per direct te stoppen, zoals ook de Nederlandse vereniging voor psychiatrie aangeeft.

Sandra Piebes

12 maart 2017

Beste meneer Krol,
Sinds 25 jaar werk ik met patienten met een ernstige psychiatrische aandoening. In Nederland zijn er ruim 100.000 mensen met een ernstige psychiatrische aandoening. Ik kan U vertellen dat een groot deel van dit aantal, niet in staat is om de regie te nemen. Ze kunnen op geen enkel leefgebied functioneren en hebben veelal geen inzicht in hun ziektebesef.

Sandra Piebes

12 maart 2017

Beste meneer Krol,
Sinds 25 jaar werk ik met patienten met een ernstige psychiatrische aandoening. In Nederland zijn er ruim 100.000 mensen met een ernstige psychiatrische aandoening. Ik kan U vertellen dat een groot deel van dit aantal, niet in staat is om de regie te nemen. Ze kunnen op geen enkel leefgebied functioneren en hebben veelal geen inzicht in hun ziekte en geen ziektebesef. Ik ben het met U eens, dat indien mogelijk ze verantwoordelijkheid moeten nemen en krijgen voor hun "herstel". Toch heb ik moeite met deze term, want ik heb nog niemand met een ernstige vorm van Schizofrenie zien "herstellen". De bezuinigingen treffen deze doelgroep enorm en neem van mij aan dat de ROM hier geen mallemoer aan verandert. Goed opgeleid personeel dat alle leefgebieden bewaakt en interventies pleegt waar nodig, kan de kans aanzienlijk verkleinen dat ze niet dakloos worden, ze redelijk gezond eten, er geen overlast is, er niet in een psychose iemand wordt neergestoken, niet vervuilen, op tijd naar de huisarts gaan bij somatische problematiek, de familie contact met ze kan hebben, ze leuke en nuttige dagbesteding hebben en een kwalitatief goed leven.
Stop met de flauwekul van ROM, HONOS, zorgpaden en andere rompslomp. Tijd moet besteed worden aan de patienten niet aan deze onzin. Iedere vertrouwensrelatie met een defecte schizofrene patient of patient met een ernstige persoonlijkheidsstoornis wordt in kapot gemaakt met dit soort vragen.

Top