HRM

Werken in de zorg, ook in loondienst, moet lonen

Kill the PNIL. Tijdens een bezuinigingsronde in mijn vorige werkkring, was dit één van de motto's. Immers: de kosten van personeel-niet-in-loondienst (PNIL) zijn 50 tot 100 procent hoger dan van eigen personeel. Dit vanwege betere arbeidsvoorwaarden, soms een leaseauto, bemiddelings- of uitzendfee en daarnaast 21 procent BTW. Dus minder PNIL was nodig om als zorgaanbieder financieel gezond te worden en te blijven.

PNIL (vaak gaat het om zzp’ers) kost per saldo meer. Uiteraard kan in sommige situaties de inzet van ingehuurd personeel hard nodig zijn. Het geeft meer flexibiliteit, ze zijn snel beschikbaar, soms hoger gekwalificeerd, soms ook de enige optie om een vacature op te lossen op korte termijn. Dat een bouwbedrijf of autofabriek moet werken met een grote flexibele schil, om schommelingen in de conjunctuur op te vangen, is logisch. Maar in de zorg doen deze conjuncturele schommelingen zich nauwelijks voor. De zorg groeit en blijft groeien. De uitdaging is juist of we de groei de komende jaren een beetje in toom kunnen houden, zodat het betaalbaar en bemensbaar blijft?

Inmiddels beginnen de nadelen van PNIL de overhand te krijgen boven de voordelen. Nog los van de hoge kosten, zijn zorgaanbieders die in financieel zwaar weer geraken extra kwetsbaar als een groot deel van het personeel is ingehuurd. Zorgaanbieders lopen het risico dat bij het aanvragen van uitstel van betaling de ingehuurde medewerkers eieren voor hun geld kiezen en vertrekken. Dit kan de continuïteit van zorg per direct in gevaar brengen en kan een snel faillissement in de hand werken. Het bekendste, recente voorbeeld hiervan heeft de afgelopen maanden niet alleen in Amsterdam, maar landelijk voor veel ophef gezorgd. En begrijpelijk.

Verkeerde zuinigheid

Ziekenhuizen ervaren grote tekorten in met name de acute as (spoedeisende hulp, intensive care, geboortezorg) alsook voor de functies operatieassistent en anesthesiemedewerker. Veel vacatures zijn inmiddels opgevuld door PNIL in te huren, vaak dezelfde mensen als daarvoor in vaste dienst, maar nu tegen veel hogere kosten. We hebben in Nederland de afgelopen jaren te weinig zorgmedewerkers opgeleid, en niet een beetje.

Het Capaciteitsorgaan adviseerde voor bovenstaande beroepen onlangs om het aantal opleidingsplaatsen uit te breiden met meer dan 60 procent ten opzichte van hun advies van twee jaar geleden. Dat gaat niet makkelijk lukken. We gaan nog vele jaren last hebben van onze verkeerde zuinigheid uit het verleden. Een beetje geld besparen door te bezuinigen op de zorgopleidingen, wreekt zich nu in langdurig hoge PNIL-kosten en forse onderlinge concurrentie op arbeidsvoorwaarden.

Ook in de ouderenzorg en gehandicaptenzorg doet dit probleem zich voor. We investeren op dit moment zoveel extra geld in de sector, dat het niet lukt om op normale contractvoorwaarden de benodigde extra mensen te werven. Op een aantal plekken in de zorg zien we dat het niet meer lukt alle diensten (vooral avond-, nacht- en weekenddiensten) ingevuld te krijgen, omdat er te weinig vast personeel is om hierop in te roosteren. Zzp’ers lijken te bedanken voor deze minder geliefde diensten.

En zo komen we dus in de tredmolen van hogere personele kosten door meer inzet van PNIL, en neemt de beschikbaarheid van zorg af. We betalen fors meer, maar krijgen er, per saldo, nauwelijks meer arbeidsinzet voor terug. Met als gevolg dat met name in de 24/7 zorg gaten ontstaan.

Loondienst moet lonen

Ik mocht vorige maand een masterclass geven op de Avans Hogeschool voor een groep jonge mensen die de opleiding hbo-verpleegkunde volgden. Ik sprak naderhand een aantal leerlingen. Eén van hen zei: "Ik ben toch niet gek, om voor een cao-loon te gaan werken in loondienst? Ik ben als student hbo-v niveau 6, inmiddels gekwalificeerd als verzorgende individuele gezondheidzorg niveau 3. En ik werk dus naast mijn studie als zzp’er in de thuiszorg."  Ik vroeg op mijn beurt of ik mocht weten tegen welk tarief. Het antwoord: "Sommigen vragen 50-55 euro, ik doe het voor 40 euro per uur, als ik nu in loondienst ging kreeg ik 12 euro bruto, sommige van mijn studiegenoten lopen een soort werkstage voor nog minder geld, dat is pas echt onnozel. En als zzp’er mag ik mijn eigen rooster en werktijden bepalen, en ik heb heel veel vrijheid en verantwoordelijk! ideaal! En ik kan nu alvast geld opzij zetten voor later, dat lukt echt niet van 12 euro per uur! Ik ga echt nooit in loondienst!"

We komen uit de tijd van het algemeen verbindend verklaren van cao’s, ontslagbescherming, periodieke loonsverhoging per dienstjaar en een gegarandeerd goed pensioen. Je mocht blij zijn met een vaste baan. Inmiddels kun je overal aan de slag. Het cao-loon is veel lager dan het zzp-honorarium. En de verplichte pensioendeelname en hoge pensioenpremie leiden niet meer tot de zekerheid van een goed pensioen. En een dienstverband wordt soms eerder als knellend dan als bevrijdend ervaren.

Het wordt tijd dat we gaan nadenken over een cao en contractvormen die passen bij wat onze mensen in de zorg prettig vinden. Het wordt tijd dat we met elkaar weer een gelijk speelveld creëren voor alle medewerkers in de zorg. Zodat iedereen tegen vergelijkbare arbeidsvoorwaarden zijn diensten levert, en we ook de lasten van de 24/7 zorg eerlijk verdelen onder elkaar, en iedereen daarin zijn aandeel heeft.

Werken in de zorg, ook in loondienst, moet lonen. Zorgverzekeraars kunnen hierin hun aandeel nemen door in de inkoopcontracten voldoende zekerheid te bieden om daarvoor personeel in vaste dienst te nemen tegen goede arbeidsvoorwaarden. Maar er is ook werk aan de winkel voor werkgevers, de overheid en andere betrokken partijen in de zorg om loondienst weer lonend te maken!

Wout J. Adema

Directeur Zorg bij Zorgverzekeraars Nederland

wout adema_311

5 Reacties

om een reactie achter te laten

Lex

19 maart 2019

Het is zorg-wekkend te noemen dat de directie van Zorgverzekeraars Nederland zich moet verlagen tot het framen van één zzp voorbeeld om het argument kracht bij te zetten dat zzp'ers in de zorg een luie en dure bedreiging zijn. Een groep van 130.000 gemotiveerde professionals wegzetten op deze wijze draagt niet bij aan het behoud van professionals in de zorg.

De feiten liggen anders. ZZP'ers doen het niet voor het geld.
https://www.solopartners.nl/nieuws/onderzoek-zzpers-in-de-zorg-doen-het-niet-voor-het-geld/

Zorgprofessionals willen hetzelfde, los van dienstverband of zzp-schap.
https://www.solopartners.nl/nieuws/waar-hebben-zorgprofessionals-behoefte-aan/

Niet zozeer goede arbeidsvoorwaarden, maar vooral waarderende werkomstandigheden is de les die op te maken valt uit de enorme exodus uit dienstverband. Daarnaast zou Zorgverzekeraars Nederland haar verantwoordelijkheid kunnen nemen door contractering van zzp'ers in de zorg die er op dit moment zijn te bevorderen. Want ook deze professionals hebben we nodig in de toekomst.

Het zou Zorgverzekeraars Nederland sieren als zij in zouden gaan op onze herhaaldelijke vraag om met ons in dialoog te gaan over de beweging van dienstverband naar zzp. Er valt nog een hoop te leren, zo blijkt.

SoloPartners, met ruim 11.000 leden de brancheorganisatie van zzp'ers in de zorg.

Gijs

19 maart 2019

Ik kan de mening van Lex helemaal volgen en delen. Natuurlijk zijn er enkelingen die roepen dat ze voor het geld doen. Maar door die enkelingen raakt niet het zorgstelsel ontwricht. De oorzaak ligt dieper. Het grote probleem is dat zorginstellingen niet in staat zijn om vakmensen in loondienst te houden.

Het behouden van vakmensen is geen kleinigheid. Maar wat zie je heel vaak bij grote ondernemingen gebeuren? Ze hebben te veel oog voor nieuwe medewerkers. En onvoldoende voor de bestaande medewerkers. De voordeur staat wijd open, maar men vergeet om de achterdeur dicht te houden.

Zo heb ik aan reorganisaties, fusies, overnames en overige samenwerkingsverbanden mogen werken. Dit betekent iedere keer een verandering van en voor het personeel. En elke keer zie ik 10 - hiërarchisch opgesomd - factoren die van belang zijn om vakmensen te behouden:
1. Waardering
Het besef bij zorgverleners dat de leidinggevende oprecht begaan is met het welzijn van de zorgverleners. Een klant van mij die 3 dagen als zzp’er werkt en 2 dagen in loondienst, krijgt van haar manager te horen: “Je mag je pas ziekmelden als je met 40 graden koorts op bed ligt”. Dan kan je niet zeggen dat je begaan bent met het welzijn van je medewerker.
2. Ontwikkeling
De mogelijkheid voor de zorgverleners om vakkennis en beroepsvaardigheden met steun van de leidinggevende verder te ontwikkelen.
3. Waarden
De gehele zorgorganisatie staat voor een duurzaam menselijke relaties.
4. Vrijheid om zelf beslissingen te nemen
Speelruimte bij de zorgverleners creëert betrokkenheid. Wat weer de kwaliteit bevorderd.
5. Uitdagend, veel eisend werk
Stimuleert de persoonlijke ontwikkeling van de zorgverlener en hun werkplezier.
6. Sterk bedrijfsimago
Een goede reputatie van de organisatie, werkt bevorderend.
7. Teamspirit
Zorgondernemers werken niet alleen, maar met vakcollega’s. Zodat zij allemaal het doel hebben om de hulpvragers goed te helpen.
8. Prettig bedrijfsklimaat
Er moet een positieve stemming heersen bij leiding en collega’s. Dit krijgt men door te zien waarvoor men het werk doet.
9. Tevreden klanten
Maken de thuishulpwerkers trots, vooral als zijn zien wat hun rol daarin is.
10. Geld
Het gevoel van beloning te hebben die aansluit bij de geleverde prestaties.

Je ziet dat geld niet het doorslaggevende rol speelt. Zorgverleners zijn professionals en willen voor het werk dat ze doen vooral gewaardeerd zijn. Zolang die waardering er niet is, raakt de verhouding werknemer/ondernemer geheel uit balans. En zullen veel zorgverleners het dienstverband de rug toekeren en kiezen voor zelfstandig ondernemerschap of een ander beroep.

Om mensen vast te houden is mijn dan ook om de (administratieve) werkdruk bij de zorgverleners weg te halen en laat de zorgverleners doen wat zij leuk vinden en waar zij goed in zijn: ZORG!

Zorgverzekeraars Nederland

20 maart 2019

Beste lezers,

Waar ik vooral op wijs is de toenemende druk die ontstaat op de houdbaarheid van aantrekkelijk werkgeverschap in een loondienst-setting.

Ik heb geen principieel bezwaar tegen zzp’ers of zzp-schap. Maar als we voor vergelijkbaar werk verschillend gaan belonen - en ook de ervaren vrijheid in zzp-setting groter wordt dan in dienstverband - dan gaat het toenemend die kant op. Nu al registreren we >1000 nieuwe zzp’ers in de zorg per maand. Als die betere kwaliteit leveren, meer werk verzetten, hoger opgeleid zijn en de lastiger klussen/diensten doen, dan is het wellicht nog enigszins te verdedigen. Maar als ze vergelijkbaar werk doen, of soms zelfs aantrekkelijker werk, dan krijgen we tegen hogere kosten hetzelfde geleverd, met nog daarbij risico van discontinuïteit in de 24/7 zorg.

Blog was ook vooral om inhoudelijke, constructieve discussie op gang te brengen. Ik ga graag de dialoog aan. Bijvoorbeeld door een rondetafelgesprek. Geïnteresseerden kunnen zich melden via communicatie@zn.nl

Met vriendelijke groet,
Wout Adema

NB. Goed elkaar gisteren te hebben gesproken, Lex. Was een constructief gesprek, dank daarvoor.

Corina

21 maart 2019

Beste Wout, ik kan een heel lang verhaal houden over waarom mensen uit loondienst gaan en kiezen voor het huidige zzp-schap en dat toelichten vanuit jarenlange ervaring als zorgzzp'er zelf, én als bemiddelaar in de zorg sinds vorig jaar.

Een nogal opmerkelijk dingetje dat ik vaak hoorde als zzp'er was heel vaak een opmerking als: "Wat hebben jullie zzp'ers veel kennis. We kunnen jullie gewoon inzetten op een lastige wijkroute / cliënt en jullie gáán er gewoon voor."

Het lijkt mij (als bemiddelaar) ook niet de bedoeling dat "zzp'ers meer moeten kosten". Doe maar gewoon; reken als zzp'er /bureau een normaal tarief en profiteer niet van de krapte in de markt!! Sommige bureaus en zzp'ers schieten hierin wat door. Dat komt uiteindelijk vanzelf wel weer goed, merk ik. Want diverse zorginstellingen maken ook hierin een duidelijke keuze en geven de voorkeur aan samenwerken met bureaus die 'zuiver bemiddelen tegen normale tarieven'.

Maar scheer alstjeblieft de goede groep zzp'ers niét over een kam: waardeer ze. Ze zijn heel hard nodig. Het moet een signaal zijn waarom ze massaal het loondienstverband verlaten!
Daarom ga ik graag de dialoog aan.
Want wat ik momenteel aanhoor als bemidelaar is al niet meer de vraag, "hoe personeelsleden te behouden", maar: "hoe houden we jullie zzp'ers?" !!!

Grt, Corina Blankenstijn

Marijke Blommendaal

22 maart 2019

Met respect voor alle reacties, waar belangrijke thema's, knelpunten en waarheden worden benoemd, ben ik het op punten eens met het beeld dat Wout Adema schetst. De belangrijkste reden om als ZZP-er te werken zou moeten zijn dat je niet werkt voor één werkgever en dat de ingezette uren flexibel moeten zijn. Maar voor dat laatste zijn ook allerlei varianten in arbeidscontracten te realiseren. Als manager in de huisartsenzorg zie ik dat vooral zich huisartsen in toenemende verhuren als ZZP-er. Als huisarts ben je of praktijkhouder of waarnemer en dan werk je op ZZP-basis. Er is ook een loondienst variant, op basis van de CAO Hidha (loondienstcentra werken met een andere CAO). Veel huisartsen die bij één praktijk werken en daar meedraaien in de dienstenstructuur voor de avond, nacht en weekenden zouden heel goed kunnen werken op basis van de CAO Hidha.
Er is een factsheet beschikbaar dat dit niet minder oplevert, zeker niet na aftrek van alle extra kosten voor arbeidsongeschiktheid en pensioen die je als ZZP-er moet maken. Toch gebeurt dit in veel gevallen niet, omdat zowel praktijkhouder als waarnemer hier onbekend mee zijn. Waarom is het zo belangrijk dat we hier over nadenken? Omdat waarnemer zijn soms ook ten koste gaat van betrokkenheid bij de praktijk en het nemen van verantwoordelijkheid voor de totale patiëntenzorg. Waar je als werkgever zorg hebt voor al je personeel, zie je dat waarnemers daar vaak geen of onvoldoende deel vanuit maken. Geen functioneringsgesprek, geen gezamenlijke scholing. De waarnemer is er om spreekuur te doen .... zo lijkt het. En zo hebben we met elkaar een situatie gecreëerd dat een steeds kleinere groep huisartsen verantwoordelijkheid is voor de totale huisartsenzorg, het deelnemen aan overleggen in de regio, het verdelen van de diensten en het samen met netwerkpartners verbeteren van de zorg voor de patiënten in de buurt (wijk, stad). Dat ligt niet aan de waarnemers, niet aan de praktijkhouders maar aan de situatie zoals deze ontstaan is in deze beroepsgroep en waar van het van belang is om daar nu met elkaar bewustwording op te krijgen, zodat we het kunnen veranderen. Met alle uitdagingen waar we met elkaar voor staan is het van belang dat de hele beroepsgroep gezamenlijke verantwoordelijkheid aangaat en de verplichtingen die daarbij horen met elkaar deelt.
Er is nog een ander punt van belang. Als je als ZZP-er vanuit de gedachte werkt dat je hetzelfde werk doet, maar daar meer mee verdient dan ga je eraan voorbij dat je in loondienst een arbeidsovereenkomst aangaat en als ZZP-er een opdracht aanneemt. Daarbij hoort dat je zelf verantwoordelijk bent voor scholing, inwerktijd, overleg met vakgenoten en andere zaken waarvan verondersteld wordt dat je deze als expertise meeneemt als je de opdracht aanneemt. Dit is lang niet altijd duidelijk voor de ZZP-er. Maar ook bij de praktijkhouder zie ik hierover verwarring. Als werkgever kun je in werkoverleggen afstemmen over beleid en met elkaar afspraken maken over zaken. Ook kun je met als huisartsenorganisatie gezamenlijk je visie bespreken. De waardes die belangrijk zijn en waaraan getoetst wordt. Waarnemers zijn hier vaak niet of onvoldoende bij betrokken, waardoor er ook geen commitment ontstaat. Een gemiste kans wat mij betreft. Kortom, met Wout Adema ben ik van mening dat we kritisch moeten zijn in het werken met waarnemers, maar niet omdat het goedkoper is (dat is het namelijk vaak niet, zeker niet als je goed werkgeverschap toont), maar omdat het de betrokkenheid en gezamenlijke verantwoordelijkheid binnen je organisatie vergroot.

Top