Beeld: Met AI gegenereerd / Slowlifetrader / stock.adobe.com
“Dit is niet zomaar een nieuwe tool”, zegt Carlijn de Ruijter, lid raad van bestuur van het Máxima MC. Ze vergelijkt de opkomst van AI met de introductie van het elektronisch patiëntendossier. Vanwege de verwachte impact is het bestuur er zeer actief bij betrokken, onder meer door zelf mee te doen aan een pilot voor virtuele assistenten. “Je kunt als bestuur geen richting geven als je het zelf niet begrijpt”, zegt De Ruijter in de AI Monitor Ziekenhuizen 2026 van M&I/Partners.
Strategie en beleid
De actieve betrokkenheid van de Máxima MC-bestuurders is een uitzondering, maar dat vrijwel alle ziekenhuizen AI serieus nemen staat als een paal boven water. Vrijwel alle 52 ziekenhuizen die aan de monitor meedoen hebben een AI-strategie of werken daar nog aan. Driekwart van de ziekenhuizen heeft een AI-beleid vastgesteld, vorig jaar was dat nog de helft. Daarnaast werkt het overgrote deel van de organisaties aan de AI-geletterdheid van de medewerkers.
De helft van de ziekenhuizen zet AI nog op kleine schaal in, blijkt uit de AI Monitor Ziekenhuizen. Iets minder (46 procent) zit op gemiddeld niveau en slechts een fractie op kleine schaal. Die laatste categorie neemt bovendien rap af. Niet geheel verrassend lopen de universitaire ziekenhuizen voorop, gevolgd door topklinische ziekenhuizen en – op afstand – de algemene ziekenhuizen.
Ziekenhuisbreed
AI is een steeds breder wordend containerbegrip voor technologie die op medisch, administratief en organisatorisch gebied wordt ingezet. Ziekenhuizen zetten het in om no-shows te voorspellen, spraakgestuurd te rapporteren, informatie te ontsluiten of de diagnostiek te verbeteren. Administratieve toepassingen zijn inmiddels de diagnostiek (tot voor kort koploper) gepasseerd wat betreft AI-gebruik. Dat valt niet los te zien van de snelle opkomst van generatieve AI ten aanzien van zogeheten traditionele AI.
De technologie speelt in toenemende mate een rol in de gehele organisatie, blijkt uit de Monitor. “AI speelt overal; in zorg, onderzoek, onderwijs en bedrijfsvoering”, zegt Roëlle de Koning, programmamanager in het UMC Utrecht. “Dat kun je niet bij één afdeling beleggen. Ons doel is verbinden, richting geven en zorgen dat AI een structureel onderdeel van de manier van werken in de organisatie wordt.”
Kosten stijgen
Wat opvalt is dat de helft van de ziekenhuizen aangeeft de kosten te zien stijgen door AI. Aan investeringen in technologie, implementatie en infrastructuur hangt nou eenmaal een prijskaartje. Bovendien voorziet slechts 14 procent van de ziekenhuizen in de toekomst een positieve impact van AI op de kosten, 46 procent verwacht dat AI onderaan de streep geld zal blijven kosten. 10 procent van de ondervraagden ziet zelfs gebeuren dat AI “zeer negatief” op de kosten zal uitwerken.
Desondanks geeft een kwart van de ondervraagden aan dat het drukken van de kosten in het ziekenhuis een reden is om in te zetten op AI. Het is echter bij lange na niet de belangrijkste motivatie om de technologie te omarmen. Zonder uitzondering hopen ze op een lagere werkdruk voor de medewerkers. Een betere kwaliteit van zorg is voor 88 procent een drijfveer om AI in te zetten. Andere redenen om met AI aan de slag te gaan, zijn innovatief blijven (67 procent), de zorg toegankelijker maken (44 procent) en aantrekkelijk werkgeverschap (42 procent).
Geboekte resultaten
Gevraagd naar de resultaten van AI de afgelopen drie jaar schetsen de ziekenhuizen geen eenduidig beeld. Op geen enkel vlak is de impact zeer positief, slechts op het onderdeel “ervaring van de medewerker” valt de balans net wat meer positief dan neutraal uit. Wat betreft de ervaringen van de patiënt, de gezondheidsuitkomsten en gelijkheid in de zorg is het oordeel overwegend neutraal. De verwachtingen zijn in het algemeen wel dat dit de komende jaren beter zal worden, maar de respondenten tonen zich realistisch.
Met “niet zomaar een tool” lijkt Máxima MC-bestuurder De Ruijter de spijker op de kop te slaan. AI is een veelkoppige technologie die in vrijwel alle geledingen van het ziekenhuis opgang maakt. Het vraagt investeringen in de vorm van geld en (bestuurlijke) aandacht. De gegevens in de AI Monitor Ziekenhuizen geven aanleiding om voorzichtig optimistisch te zijn over de opbrengsten daarvan. Tegelijkertijd laten ze zich lezen als een waarschuwing voor bestuurders om zich er niet blind op te staren.
