Nog maar een paar jaar geleden was het met name de IT-afdeling die zich bezighield met de implementatie van nieuwe applicaties. In de meeste gevallen ging het om afzonderlijke toepassingen met een duidelijk afgebakende functie, bijvoorbeeld patiëntgegevens die opgeslagen konden worden in een patiëntendossier. Het waren applicaties die meestal een beperkte invloed hadden op bepaalde bedrijfsonderdelen.
Ingrijpende verandering
Met de komst van ChatGPT en vergelijkbare AI-systemen zoals Microsoft Copilot en Claude in 2023, is de situatie ingrijpend veranderd. Jan Veldsink, onder meer AI-Expert en senior adviseur: “Medewerkers zonder technische achtergrond zijn nu in staat om taken uit te voeren waar je voorheen gespecialiseerde professionals voor nodig had. Iedereen heeft nu de beschikking over een eenvoudig platform dat teksten kan schrijven en samenvatten, video’s en afbeeldingen kan maken, evenals ingewikkelde complexe analyses. Met allemaal dezelfde data. Dat was vóór 2023 echt ondenkbaar.”
Stelling nemen
Voor de zorg gaat het onder meer over taken als het maken van spraakgestuurde rapportages, het analyseren van metadata, het voorbereiden van gesprekken met patiënten en het zoeken naar nieuwe ontwikkelingen op het vakgebied. Het zijn ontwikkelingen die van invloed zijn op heel veel processen in de organisatie en onder meer raken aan bestuur, ethische vraagstukken en de inrichting van de werkprocessen. Veldsink: “Denk aan een arts die een gesprek voert met een patiënt in zijn spreekkamer waarbij opeens AI mee komt luisteren of kijken. Hoe ver mag dat gaan? Mag die AI ook bewerkingen uitvoeren? Dat is een breder vraagstuk waarin je in ieder geval stelling moet nemen.”
Andere perspectieven
Het is essentieel dat zorgorganisaties zich verdiepen in de mogelijkheden en implicaties van AI , meent Veldsink. Die relevantie komt ook voort vanuit de veronderstelling dat inmiddels iedereen AI gebruikt. Wie op het werk geen account heeft gekregen, gebruik het waarschijnlijk wel thuis. Zorgorganisaties die er niet actief mee aan de slag gaan, lopen het risico de aansluiting te missen.
Als bestuurder heb je andere perspectieven nodig, volgens Veldsink. “Denk na over de inrichting van je organisatie. Wat is het verdienmodel als je commerciële doelstellingen hebt? Welke mensen hebben we nodig? Is het veilig en ethisch verantwoord wat we doen? In een aantal organisaties zien we dat er op een nieuwe manier wordt samengewerkt, deels gedreven door AI. En dit is niet een project dat over een jaar klaar is”, benadrukt hij. “Het gaat om een continu veranderingsproces waarin organisatie en medewerkers zich blijvend moeten aanpassen.”
Anders denken
Veldsink ziet echter dat binnen veel zorgorganisaties nog erg in het IT-paradigma wordt gedacht waarbij AI als een afzonderlijke applicatie wordt beschouwd die onder de verantwoordelijkheid van de IT-afdeling valt. “Instellingen denken nog maar mondjesmaat na over transformatie en transformatiemogelijkheden van het werkproces en de organisatie”, meent hij. “Het gaat nu niet om meer denken maar om anders denken.”
Ook het opstellen van een strategie en/of een visie is niet voldoende. Veldsink ziet vaker dat instellingen bijvoorbeeld een AI-board hebben en een ethische commissie hebben ingesteld. “Dat zijn op zich goede toepassingen. Maar ze lossen het operationele probleem en de keuzes die iedere dag gemaakt moeten worden niet op. Visie en strategie moeten ook een vertaling naar de praktijk krijgen.” Veldsink pleit voor een operationele governance-structuur, waarin medewerkers weten welke AI-tools ze voor welke taken mogen gebruiken. “De ideale situatie is dat de teams verder wekelijks het AI-gebruik en de dilemma’s met elkaar bespreken en zo van elkaar leren. Het management controleert maandelijks alignment tussen AI-gebruik en organisatiewaarden en het bestuur evalueert jaarlijks de strategie en past deze indien nodig aan.”
Zelf aan de slag
In de Collegereeks AI Strategie in de Zorg, waar Veldsink een van de sprekers/begeleiders is, komen deze thema’s en dilemma’s uitgebreid aan de orde. De reeks geeft onder meer inzicht in wat AI betekent voor de zorg, welke randvoorwaarden noodzakelijk zijn, welke risico’s beheerd moeten worden en hoe je als organisatie veilig, verantwoord en effectief met AI kunt werken. “Maar we gaan niet alleen praten en colleges geven”, voegt Veldsink toe. “De deelnemers gaan zelf actief aan de slag met het onderwerp. Ze krijgen opdrachten en gaan een plan maken voor hun eigen organisatie. Niet alleen kennis is van belang, je kunt het pas echt begrijpen als je ermee hebt gewerkt. Alleen dan ervaar je wat de dilemma’s en de mogelijkheden zijn en waar je tegenaan loopt.”
