BLOG

Verzekerde zorg maakt plaats voor ondersteuning

Verzekerde zorg maakt plaats voor ondersteuning

De manier waarop we de zorg in Nederland hebben geregeld, heeft iets van een piramidespel. Iedereen legt premie in om de zorg te kunnen betalen in de verwachting later zelf ook te kunnen claimen.

Maar nu wordt het mes in de thuiszorg gezet, want het geld raakt op. Gelukkig komt de burger niet volledig in de kou te staan, want als de verzekering terugtreedt neemt de gemeente een aantal verantwoordelijkheden over; zo luidt althans de WMO. De RVZ heeft dit in een recent advies betiteld als ‘gemeentezorg’.

Integrale diensten door gemeente

De gemeente heeft verschillende troeven in handen waardoor zij zich onderscheidt van de zorg. Zij organiseert de GGD, de jeugdzorg, werk en inkomen, diensten voor wonen en maatschappelijke ondersteuning. Met die instrumenten kan de gemeente veel voor haar burgers doen; ook als er een dieperliggende oorzaak verscholen ligt achter de vraag waarmee mensen bij de huisarts en de thuiszorg komen. Chronische problemen bijvoorbeeld met opvoeding, geld, werk, overlast en veiligheid gaan mensen, zeker als ze gecombineerd voorkomen, niet in de koude kleren zitten. Door ze goed in kaart te brengen en integraal aan te pakken kan op kosten van zorg worden bespaard.

Voor wat hoort wat

Als tweede troef kunnen gemeenten aan mensen een tegenprestatie vragen: wij doen iets voor u als u ook iets doet, zelf of met mantelzorg, of als vrijwilliger. Dit heet wederkerigheid; een onmisbaar ingrediënt in elk recept voor houdbare solidariteit. Een voorwaarde is de beschikbaarheid van algemene voorzieningen in de buurt: een maaltijdservice, een was- en strijkservice, klussendienst, vervoer en, last but not least ´vanzelfsprekende ontmoetingsplaatsen´ zoals een buurthuis, bibliotheek of markt. Vaak organiseren mensen zo’n ´nulde lijn´ spontaan en informeel, met eigen competenties, in de straat, in een wijkvereniging of dorpscoöperatie, en passend bij de vraag. De gemeente kan dit stimuleren met infrastructuur (accommodatie of digitale mogelijkheden), advies of een budget. Zo wordt het beroep op dure individuele voorzieningen teruggedrongen.

De Kanteling

De herverkaveling van verantwoordelijkheden van verzekeraar en gemeente voor zorg en welzijn is in volle gang. De gemeenten hebben al een richting uitgezet voor de uitvoering van hun nieuwe taken. Zij noemen die de Kanteling. Hierin staat centraal dat de burger in eerste instantie zelf verantwoordelijk is voor zijn welzijn, maar ook dat alle burgers binnen boord blijven. Die twee uitgangspunten staan op het eerste gezicht op gespannen voet met elkaar. Het primaat voor de eigen verantwoordelijkheid betekent immers dat mensen die daartoe niet in staat zijn – waaronder migranten, mensen met een laag opleidingsniveau of een sociaaleconomische achterstand zijn – juist buiten de boot vallen.

Iedereen in beeld

De gemeenten willen deze spanning ondervangen door een eerste lijn die scherp monitort en in gesprek gaat met mensen in de risicozone van sociaal isolement en gebrekkige redzaamheid. In dat gesprek worden probleem en vraag helder, oplossingen besproken en de weg daarheen uitgestippeld. Die weg voert primair naar de nulde lijn, dus de eigen kracht, het informele sociale netwerk en algemene voorzieningen. Gemeenten organiseren de eerste lijn via inkoop bij zorgaanbieders, vaak in de vorm van sociale wijkteams per verzorgingsgebied. In die teams is specifieke expertise aanwezig voor de behoeften van de inwoners van het werkgebied. Hiermee ontstaat een populatiegericht aanbod met oog voor de kwaliteit van leven en zelfredzaamheid (eigen regie) en participatie.

Ondersteuning in plaats van verzekerde zorg

Het is van groot belang om deze ontwikkeling op gang te brengen. De systematiek van de maatschappelijke ondersteuning, met beroep op eigen verantwoordelijkheid van de burger en een brede scope van instrumenten, is een veelbelovend alternatief voor de verzekerde langdurige zorg die door voortschrijdende vergrijzing steeds meer onbetaalbaar zal worden. Zo bezien is het een noodzakelijke investering in sociaal kapitaal, waarmee verschraling en uitsluiting duurzaam worden voorkomen.

Theo Hooghiemstra
Algemeen secretaris/ directeur Raad voor de Volksgezondheid en Zorg

2 Reacties

om een reactie achter te laten

jos

12 maart 2014

Het hele leven is een Pyramide spel. Steeds overal voor betalen en ook nog flink belasting betalen maar komt er een tijd dat je iets nodig hebt vanwege ziekte of handicap dan laten ze je zitten en moet je nog eens zelf betalen. Eigen bijdragen en inkomensafhankelijke bijdragen stapelen zich voor sommige mensen hoog op. Terwijl het bruto inkomen al veel minder is geworden word overal dezelfde bruto inkomen gehandhaafd. Dat klopt toch ook niet? Voor wat hoort wat! Als je nu als vrijwilliger werkt dan mag dat weer niet van het UWV, die stellen dan kun je ook betaald werk gaan doen maar waar? Wie zal je dan betalen. Soms de omgekeerde wereld.

Frank Conijn

12 maart 2014

Allemaal slechts theorie van dhr. Hooghiemstra. De praktijk is heel anders:

1. 800 verzorgingshuizen zullen gesloten gaan worden, zie http://bit.ly/1cR9eCN. Dat leidt tot acute sociale problemen, want ouderen zullen moeten verhuizen naar verzorgingshuizen in andere gemeenten, waar ze geen binding mee hebben. En veel ouderen zijn toch al eenzaam.

2. Onderzoek van het SCP concludeerde dat de grenzen van de mantelzorg al bereikt zijn, zowel van de kant van de naasten als van de ouderen zelf - zie http://bit.ly/1cR9lyo.

3. Onderzoek door de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur voorspelde grote vastgoedproblemen (zie http://bit.ly/1cR9x0s). Dit als gevolg van het ouderenzorgbeleid inclusief het al afgeschaft zijn van het Zzp 3-recht op een plaats in een verzorgingshuis [zie http://bit.ly/1e6gEGx (eigen site)].

4. De Raad voor de Volksgezondheid en Zorg stelde -- in een aanmerkelijk betere analyse dan dhr. Hooghiemstra nu geeft -- impliciet dat ook aan een aantal bijkomende randvoorwaarden voor succesvolle overheveling niet is voldaan, zie http://bit.ly/1cR9Loi.

5. Er zijn nu al grote verschillen tussen gemeenten qua ouderondersteuning, zie http://bit.ly/1cR9SQK. Het is m.i. dan ook een enorme illusie te denken dat alle gemeenten over de bestuurlijke en personele capaciteiten beschikken om zelfs maar de overheveling in zijn basis tot een succes te maken. Laat staan dat ze dat kunnen op de manier zoals de RVZ-secretaris nu schrijft.

Het is niet dat ik principieel tegen decentralisatie ben, integendeel. Maar de vorm en het tijdspad waarin e.e.a. nu gegoten is kunnen niet anders dan leiden tot een chaos in de ouderenzorg. Voor een masterplan Ouderenzorg dat pretendeert die chaos te voorkomen en op termijn toch veel kan besparen, zie http://bit.ly/1d9FqjQ (eigen site).

Top