BLOG

Eigen regie is een recht en geen plicht

Eigen regie is een recht en geen plicht

"Eigen regie en zelfredzaamheid, je kunt er alleen maar voor zijn', zo dacht ik lange tijd. Ik ben het wat genuanceerder gaan zien.

Enkele weken geleden heb ik Into D’mentia ervaren. In een nagebootste woning ervaar je hoe het is om niet meer te weten hoe de apparaten in je huis werken, om erachter te komen dat de koelkast nog vol ligt met eten dat je zojuist gekocht hebt, dat mensen op een feestje vooral over jou praten en niet met jou en dat de vrouw in je huis je dochter moet zijn.

Gevoelsbeelden

Het is een ervaring die op je huid gaat zitten, of beter, op je ziel. Er waren een paar gevoelsbeelden die zich aan mij op drongen. Zittend aan de keukentafel voelde ik de beklemming van hoe het zal zijn als er geen ’waartoe’ meer is in mijn leven. Simon Sinek  legt in zijn ‘gouden cirkel’-model haarfijn uit dat het bij succesvolle producten en diensten om het ‘why’ draait en dat dán het ‘how’ en ‘what’ pas écht onderscheidend worden. Dat is in het gewone leven ook zo. Maar als je dement bent, is het lastig een antwoord op die ‘why’ vraag te vinden; zeker als je niet meer weet met wie en voor wie er bent.

Vader

Het tweede, wat meer geruststellende, gevoel was dat ik blij was dat mijn dochter er was en vooral dat ze op mij mopperde. Ik zou met haar boodschappen gaan doen, maar was op eigen houtje gegaan. Ze was me kwijt en was boos, maar ze maakte het snel weer goed. "Wel fijn dat iemand mij belangrijk genoeg vindt dat zich er boos en ongerust over maakt", zo bedacht ik. Stel je voor dat ze had gezegd: "het hoort nou eenmaal bij je ziekte."  Dan was ik voor haar vooral iemand met een ziekte en niet meer haar vader!

Loslaten

Het derde gevoel was dat zij voor mij bedacht wat goed voor mij zou zijn en vervolgens bij mij navroeg of ik dat ook vond. Ik betrapte mij op de gedachte: "doe jij maar wat je denkt dat goed voor mij is; je kent me goed genoeg om mij in mijn waarde te laten." Mijn conclusie was dat ik eigen regie kan loslaten als er iemand is die zorgzaam en oprecht betrokken is. Die helpt je de ‘waartoe’-vraag te beantwoorden; voor een deel is zij zelf het antwoord op de ‘waartoe’-vraag!

Twee dimensies

Het belang van eigen regie- en zelfredzaamheid kunnen we ook op een wat meer algemeen niveau trekken. Een recente overzichtsstudie van het Nivel helpt daarbij. Volgens de onderzoekers kun je ouderen op twee dimensies typeren. ‘Ervaren eigen regie’ geeft aan hoezeer iemand greep op het leven ervaart. De tweede dimensie ‘belang van zelfredzaamheid’ geeft aan hoezeer iemand op die dingen greep wil houden.

Afwachtend

Er komen vier categorieën mensen uit. Degenen die weinig eigen regie ervaren, zijn afwachtend als ze weinig belang hechten aan zelfredzaamheid (10 procent) en machteloos als ze daar veel belang aan hechten (16 procent).  Met andere woorden: de meeste, maar niet alle mensen, vinden eigen regie belangrijk en niet iedereen wil zelfredzaam zijn. Eigen regie is dus een recht, geen plicht, vaak een voorrecht.

Voorrecht

Mocht ik dement worden, dan hoop ik op het voorrecht van iemand die met mij meeleeft en helpt eigen regie en zelfredzaamheid met mij vorm te geven. De ‘how’ en ‘what’ daarvan lukken waarschijnlijk beter als iemand mij helpt de ‘waartoe’-vraag te beantwoorden.

Als er geen ‘waartoe’ is, zijn eigen regie en zelfredzaamheid loze begrippen. De Oostenrijkse psychiater Victor Frankl haalde na zijn concentratiekampervaringen graag Nietzsche aan: Hij die een waarom heeft om voor te leven, verdraagt haast elk hoe."  Niet gemakkelijk als je dement aan een keukentafel zit!

Henk Nies
Lid raad van bestuur Vilans

 

6 Reacties

om een reactie achter te laten

Mauk van Heemstra ZorgSteedsBeter

24 juli 2014

Dank Henk, voor je mooie nuancering en stellingname.

Jouw opmerking gelden uiteraard voor veel meer kwetsbaren in onze samenleving, dan alleen degenen die jij noemt.

Wat je ook niet noemt en vast wel bedoelt, is det eigen regie en zelfredzaamheid niet alleen de individu betreft, maar ook 'hun'/'onze' directe omgeving. Veel meer dan wij zijn gaan doen, moeten wij weer samen de samenleving gaan vormen, door samen regie te pakken en die niet meer over te laten aan overheid en instanties.

Dat geldt niet alleen zorg voor zieken en kwetsbaren, maar überhaupt weer omzien naar elkaar. Samen kan je zoveel meer en wordt het zo veel dankbaarder en vervullender!

Ik wordt toenemend blij nu ik merk dat steeds meer initiatieven hierin ontstaan. Zelfs ondersteund door apps als Peerby en VerbeterDeBuurt.

Henk, wie van ons het eerst aan de beurt is, ween we niet. Maar laat de ander van ons dan steunen door jou of mij dan te herinneren aan dit "waartoe"!

tjark reininga

24 juli 2014

inderdaad een mooi pleidooi voor een genuanceerde benadering van het streven naar 'eigen regie'.

helaas mist die nuance in het huidige beleid. enerzijds wordt de eigen regie in veel zorgsituaties nog al te gemakkelijk opzij geschoven voor het inzicht van de betrokken professionals, terwijl anderzijds terechte zorgvragen door de overheid vaker worden beantwoord met een verwijzing naar de eigen regie, en de eigen omgeving (via die vermaledijde keukentafel).

maar daarnaast blijf ik me zorgen maken over de manier waarop de zorgverzekeraars in hun 'regierol' de eigen regie van zorgvragers onmogelijk dreigen te maken..

Marlies Ott

24 juli 2014

Prachtige column. Bijzonder dat een ervaring van een half uur (?) in Into D'mentia deze reflecties kan oproepen. Intrigerend.Marlies Ott

Henk Nies

24 juli 2014

beste Mauk, goede tekst, goed streven, goede initiatieven, maar ook hier geldt dat er soms ook professioneel overgenomen kan en moet worden. Ik denk dat er te vaak té absoluut gedacht. Of informeel óf professioneel, óf eigen regie óf geen eigen regie; dikwijls zijn meer uitgangspunten waar. Maar zwart/wit denken is makkelijker. Dat raakt ook het punt van Tjark. En Marlies, Into D'mentia is zelf korter dan een half uur, maar daarna heb je een nagesprek om stil te staan bij je ervaringen. En ik heb zelf nog mijn momenten van reflectie genomen. Iets ervaren is één ding, er de tijd voor nemen die ervaring te duiden is wat anders. En er een beetje omheen studeren helpt ook. Maar inderdaad, een vrij korte ervaring kan je ver brengen, mits je maar niet direct verder holt (wat ik meestal doe!).

Marjo Brouns-Backhuis

27 juli 2014

Mooi verwoord Henk, erg goed hoe je de eigen regie en samenredzaamheid benadrukt.
Ik heb dezelfde ervaring met de dementiesimulator van Into D'mentia. Ik had ook de gelegenheid om dit te ervaren en
was bijzonder geraakt door daar zo intens, aan die keukentafel, te ervaren hoe het is om zelf dementerend te zijn. Hoe je de grip op jezelf verliest.
Tegelijkertijd heb ik - vanuit mantelzorg-perspectief - gelet op de dochter, die vooral goed voor haar moeder wil zorgen, wat ze doet, zegt of nalaat. Ik leerde veel in dat half-uutje, vooral over invullen voor een ander en veronderstellingen die niet kloppen. Ik schreef een blog over mijn ervaringen in de dementie-simultor (je leest het hier: www.sprekendemantelzorgers.nl/mantelzorg-en-dementie) en deed daarbij een oproep om het ook voor mogelijk te maken dat met name mantelzorgers (van dementerenden) de simulator kunnen ervaren. Want dat komt volgende mij de zorg voor mensen met dementie ten goede.

Pieter van der Hooft

3 augustus 2014

Graag wil ik reageren op de reactie van Henk Nies:
“ Ik denk dat er te vaak té absoluut gedacht. Of informeel óf professioneel, óf eigen regie óf geen eigen regie”

Wordt het niet hoog tijd om op een geheel andere manier naar het ziek zijn van mensen te kijken? Daarvoor eerst fundamenteel te kijken naar wat het werkelijk betekent, met ons doet, als wij "voor elkaar zorgen" ?
Naast de Zelfzorg, Mantelzorg en Professionele zorg ook de kracht van Gemeenschapszorg opnieuw ontdekken. Het beste halen uit IEDERS zorgmogelijkheid.

De overheid moet niet alleen schuiven naar de participatiesamenleving maar tegelijkertijd wettelijke instrumenten aanreiken. Om daarmee initiatieven van 'gewone mensen' in een evenwaardige positie te plaatsen naast de "erkende", lees professionele, zorg. Ondersteunen dus in wet- en regelgeving van zorg vanuit de gemeenschap. Zo ontstaat een geheel nieuw model van ziekenzorg gebaseerd op 4 in plaats van 3 (zelfzorg, mantelzorg en professionele zorg) zorgkrachten.
De ervaring leert dat iedereen daarmee is geholpen en deze werkzwijze nieuw beroepselan brengt voor de professionele werkers.
Zo ontstaat "Samen Zorgen" .
Dit maakt de zorg voor de zieke medemens weer de zorg van ons allemaal en is Zorg mét Toekomst.

Met vriendelijke groet,

Pieter van der Hooft
zorgarchitect en wijkverpleegkundige (niet praktiserend)
Samen Zorgen Buro, Weert.

Top