BLOG

Huisarts worstelt met kwetsbare ouderen

Kwetsbare ouderen zijn ‘hot’. Het Nationaal Programma Ouderenzorg (NPO) kende talrijke experimenten voor kwetsbare ouderen in de eerstelijnszorg. Het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde is eind januari gestart met een reeks over de geneeskunde en zorg voor ouderen, deels gebaseerd op het NPO.

Maar hoe meer er wordt gepubliceerd, hoe ongemakkelijker het beeld wordt. Want bijna alle studies ontberen positieve effecten. Nog verontrustender: hoe beter het onderzoek is opgezet, hoe teleur­stellender de resultaten. Het wordt tijd voor interdisciplinaire bezinning om gezamenlijk de totale puzzel te leggen voor effectieve integrale zorg voor kwetsbare ouderen.

Teleurstellende resultaten

Al eerder was dat gebleken dat er geen positieve effecten zijn van consultatie­bureaus voor ouderen, preventieve huisbezoeken, fysieke oefenprogramma’s of geheugenpoli’s. Veel NPO-projecten lijken eenzelfde lot beschoren. Tot nu toe leidt intensieve interventies in de huisartsenzorg voor thuiswonende kwetsbare ouderen niet tot een hogere kwaliteit van leven, noch vermindering van klachten, noch preventie, noch minder zorggebruik, noch kosteneffectiviteit.

Twee grote Limburgse studies bij huisartsen, Zorg uit Voorzorg en Gezond oud in Limburg, vonden geen effecten van interdisciplinair eerstelijnszorg­programma voor kwetsbare ouderen. Hetzelfde lijkt te gelden voor een integraal zorgmodel vanuit huisartsenpraktijken in Walcheren. Een Utrechts verpleegkundig zorgprogramma (Om U) leverde slechts bescheiden effecten bij dagelijkse beperkingen. De Transmurale Zorgbrug in Amsterdam, waar wijkverpleeg­kundigen al in het ziekenhuis starten met het ontslagtraject en multidisciplinaire interventies, is mogelijk een gunstige uitzondering.

Gezondheidsgedrag

Wat moeten we aan met deze schijnbare teleurstellingen? Bij alle NPO-interventies vond eerst screening plaats, maar het blijft moeilijk om de juiste kwetsbare populatie uit te filteren. Kwetsbaarheid is een generiek waarschuwingssignaal voor de verhoogde kans op het optreden van acute geriatrische syndromen, zoals vallen, delier en acuut functieverlies. Aldus Olde Rikkert e.a. in het eerste artikel uit de NTvG-reeks. Voorts is vertraging van hersteltijd een voorbode van acute en mogelijk permanente verslechtering. Zijn wel de juiste ouderen geselecteerd, blijkt het lastig hun jarenlang ingesleten gezondheids­gedrag te veranderen.

Kwetsbaarheid

Eigenlijk is het te laat als er kwetsbaarheid is ontstaan. Ondertussen evolueren de interventies wel verder met onder andere scherpere selectie, ‘stevigere’ gedrags­interventies bij ouderen én professionals, met langere doorlooptijd. Het gaat vooral om het combineren van interventies op verschillende niveaus tegelijkertijd, namelijk patiënt, professional én organisatie. En wat willen we eigenlijk weten en meten? De sterke focus op eindparameters als kosteneffectiviteit verhult dat er al wel vaak verbetering meetbaar is op meer intermediaire maten van samenwerking, integraliteit en continuïteit van zorg en op satisfactie van ouderen en hun mantelzorgers.

Hoopvolle signalen

Er zijn hoopvolle signalen dat hoe completer de aanpak is, hoe beter het zou kunnen werken voor kwetsbare ouderen. We kennen steeds meer puzzelstukjes zoals screening (maar wat is het beste instrument?), multidisciplinaire interventies, specifiek op maat gemaakt met één zorgleefplan, zelfmanagement ondersteuning, stevige leefstijl­verandering met betekenisvolle activiteiten, coördinatie door casemanagement, kortcyclische monitoring met bijsturing en lange termijn follow-up.

Het wordt ook steeds duidelijker dat de sociale en medische domeinen veel hechter bijeen moeten komen. Een insteek vanuit huisartsen is te beperkt, dat blijkt wel uit de vele NPO-studies. Goede psychogeriatrische huisartsenzorg moet worden ‘geblend’ met wijkverpleegkundige zorg en geronto­psychologische expertise in sociale wijkteams. In interdisciplinaire werkteams die steeds positief bekrachtigen wat ouderen, mantelzorgers, professionals en organisaties wél kunnen. Dementie is daarin de ultieme lakmoesproef: wat daar werkt, werkt voor alle kwetsbare ouderen.

Daan Dohmen

Robbert Huijsman

Senior manager Kwaliteit & Innovatie bij de divisie Zorg & Gezondheid van Achmea en hoogleraar Management & Organisatie van de Ouderenzorg bij het instituut Beleid & Management Gezondheidszorg aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.

4 Reacties

om een reactie achter te laten

Joke Zwanikken Leenders

3 maart 2015

1100 keer bekeken. Wat kunnen zij WEL betekenen voor ouderen die kwetsbaar zijn.
Ga VERWENZORG (zie Dikke v. Dale)DOEN Dank

tjark reininga

3 maart 2015

het probleem is wellicht, dat niet voldoende wordt onderkend dat er een 'natuurlijke' vertraging in het systeem van zorg zit, die wellicht zelfs bijna een generatie omvat.

de ouderen van nu zijn opgegroeid met veel veranderingen in de zorg, maar hebben op een bepaald moment een model gevonden waarin zij oud kunnen en willen worden. voor de volgende generatie echter gaan de ontwikkelingen door. en die heeft er belang bij, dat die ontwikkelingen ook door ouderen worden meegemaakt, omdat ze anders tot inefficiënte dubbele modellen nodig maakt. dat echter bedreigt de levenssfeer van ouderen, die net gewend zijn.

(een simpel voorbeeld is de ontwikkeling van e-health en digitale communicatie. voor jongeren is die ontwikkeling van zelfsprekend. maar ouderen, die pas laat in hun leven een computer zijn gaan gebruiken (of nog helemaal niet) maken die ontwikkeling niet zo gemakkelijk mee. maar juist daardoor werkt de zorg die hen aangeboden wordt niet optimaal)

Mauk van Heemstra ZorgSteedsBeter

3 maart 2015

Robbert,
Zo blijft er weinig over van alle pogingen ter verbetering.

In plaats van die constatering leerde Achmea mij Lean, waar elke poging, ook die niet het gewenste succes opleverde, een aanleiding is om de diepte in te gaan en te onderzoeken hoe je alsnog kunt verbeteren.

Jij lijkt de deur te sluiten en niets van de pogingen te willen leren.

Wat mij nog meer verbaast is dat je zegt "wat willen wij eigenlijk meten?"

Ook dat leerde ik bij Achmea van Lean: de enige reden van bestaan als zorgverlener is waarde toevoeging aan je client. Dus dat wil je meten! En vooral, of je daar permanent op kunt verbeteren.

Geïnteresseerd in een herhalingscursus Lean? Binnen Achmea heet dat SENS. Heeft mijn leven veranderd!

Peter Koopman

3 maart 2015

Goede zaak om ook reflecterende opmerkingen op dit "dossier" te maken. Nu is kalenderleeftijd op zich geen sterke voorspeller voor beperkingen in het functioneren. Wel weten we dat de zorgconsumptie in de laatste twee levensjaren hoog is, maar die laatste jaren komen soms al heel vroeg. En ook weten we dat aanbod ook vraag kan scheppen. De huidige gewenste zorghervorming is nog te weinig op het bestaan op zich en het niveau van functioneren gericht. Anders gezegd de balans tussen opgaven in het ICD kader en ICF kader is nog niet gevonden. Er zijn wel aanzetten daartoe. Zo is het nieuwe nationaal opleidingsprofiel BN2020 (HBOV) meer op voorzorg dan op nazorg gericht. Dat zal over ruim vijf jaar echt merkbaar kunnen worden. En ook eerder zullen elementen daaruit in de verpleegkundige praktijk gebracht kunnen worden als bekostigingsregels dit gaan bevorderen. Zo wordt de toekomst op het verleden gebouwd. Dat geldt ook voor het functioneren van ouderen!

Top