BLOG

Nederland heeft een ondoelmatig zorgstelsel

Na te hebben beargumenteerd waarom Nederland niet de beste gezondheidszorg van Europa heeft, buig ik me nu over de doelmatigheid van de zorg.

De verhouding tussen zorgprestaties (op geaggregeerd niveau) en macro-zorgkosten is wezenlijk om dichter bij een antwoord te komen op de vraag hoe goed een zorgstelsel van een land nu eigenlijk is. Er zijn twee niveau's: het stelsel (macro) en concrete zorgverlening voor de patiënt (micro). De zorgprestaties liggen op het micro-niveau en daar zijn metingen van, net als de macro-kosten (ik baseer mij op de OESO, een onomstreden internationale bron).

De pijlers waar ons zorgstelsel op rust zijn, naast zorgkwaliteit: toegankelijkheid, betaalbaarheid (macro en micro) en solidariteit. Deze drie pijlers staan zwaar onder druk. De kwaliteit van de gezondheidszorg in zijn geheel wordt verder bepaald door contextvariabelen als de geografie van een land en het klimaat, rook-, drink- en eetgewoonten, culturele tradities, sociaaleconomische omstandigheden enzovoorts.

Internationale vergelijking van landen

In de hier gepresenteerde internationale vergelijking gaat het dus om de macro-kosten versus de micro-zorgprestaties in medische zin. De andere pijlers (naast de macro-zorgkosten) blijven buiten beschouwing. Daar zijn ook nauwelijks internationaal vergelijkbare gegevens van.

De vraag is: wat zijn de medische zorgprestaties en hoeveel geld geven we in zijn totaliteit aan zorg uit? Er is natuurlijk een verband. Anders geformuleerd: wat is de verhouding tussen prijs en prestaties? Hoe doet Nederland het qua prijsprestaties in vergelijking met de dertien andere moderne Europese landen? (zie mijn vorige blog). Dit is het tweede deel van mijn onderzoek.

De kosten-KPI’s zijn:

• A0: percentage kostenontwikkeling BNP 2006-2014 (Wereldbank)

• A1: percentage uitgaven BNP (OESO, Wereldbank) en

• A2: uitgaven per hoofd vd bevolking (OESO, Wereldbank)

Selectie van indicatoren van medische kwaliteit

Op basis van de online tabellen van OESO Health at a Glance heb ik op basis van alle hoofdstukken een selectie gemaakt van bruikbare kwaliteitsindicatoren. Daarbij ben ik als volgt te werk gegaan:

• Uitsluitend selectie van indicatoren met data van alle veertien moderne EU-landen

• Selectie van indicatoren die daadwerkelijk iets zeggen over kwaliteit (mortality, cancer survival, avoidable hospital admissions)

• Non-medical determinants of health zijn niet meegenomen

• Het aantal Pharmacists and pharmacies is meegenomen als tweede indicator van de aanbodzijde: Health Suppliers

• Organ donation is meegenomen

Aldus is een tabel samengesteld met 19 indicatoren, onderverdeeld in vier clusters: Absolute health;  Health Suppliers; Health Status en Quality of Care.

Opzet van de tabel

De OESO-tabel scores van de veertien landen zijn omgezet in punten: 1 punt voor het land met de beste score, veertien punten voor het land met de slechtste score. De scores op alle negentien indicatoren zijn opgeteld en gedeeld door negentien. De gemiddelde score per land die dit oplevert, is vertaald naar de eindpositie: het land met de hoogste kwaliteit heeft de laagste score, het land met de laagste kwaliteit heeft de hoogste score.

TABEL 19 KPI's zie website.

Doelmatigheid van de Europese zorgstelsels

Nu er een gekwantificeerd beeld is van de kwaliteit van verschillende medische zorgprestaties is het mogelijk om een prijsprestatie-verhouding te kwantificeren. Op dezelfde wijze zijn de drie kosten-KPI’s omgezet in punten van 1 tot en met 14. Het land met de hoogste uitgaven aan zorg als percentage van het BNP krijgt 1 punt, het land met de laagste uitgave aan zorg als percentage van het BNP krijgt veertien punten. De scores op de drie KPI’s zijn opgeteld en gedeeld door drie, dit is opnieuw de gemiddelde score per land.

Als de medische zorg in alle landen even doelmatig georganiseerd is zijn de kosten en de prestaties recht evenredig, dan geldt: X=Y. Het land met de beste medische zorg (1 punt) geeft het meeste geld uit aan zorg (1 punt). Het land met de slechtste medische zorg (14 punten), geeft het minste geld uit aan zorg (14 punten). Maar de werkelijkheid is anders, er zijn landen die veel zorg leveren voor het geld en er zijn landen die weinig zorg leveren voor het geld. Dit wordt grafisch weergegeven met een ‘landenwolk’ (puntenwolk) rondom de diagonaal X (Kosten) = Y (Zorgkwaliteit).

De twee score-reeksen van 1 t/m 14 zijn gelijkmatig verdeeld over de twee assen. Het land dat verticaal aan de top staat (Zwitserland) heeft de beste zorgkwaliteit, het land dat horizontaal het meest naar rechts staat (Zweden) heeft de hoogste zorgkosten. De landenwolk geeft een beeld van de relatieve positie van de 14 landen ten opzichte van elkaar. Dit is de landenwolk:

Landenwolk

 

Zonder Long-term care (ouderenzorg)

De hoge zorgkosten van Nederland zijn voor een deel het gevolg van de hoge uitgaven aan Long-term care (onder meer de ouderenzorg). Er is dus een reden om een variant van de landenwolk te maken zonder de Long-term care. Noodgedwongen vallen dan twee landen af omdat er geen data zijn: Italië en Engeland. Bij de kosten-KPI’s is het aandeel van de Long-term care (percentage) afgetrokken (percentage van het BNP, per capita).

Het geeft een aantal horizontale verschuivingen op de X-as. Noorwegen, Zweden, België en Nederland worden goedkoper, Oostenrijk, Duitsland en vooral Frankrijk worden duurder. Spanje heeft kwalitatief de op een na beste zorg en de laagste kosten, daardoor steekt Spanje er met kop en schouders bovenuit. Zwitserland is de top, zowel qua kosten als kwaliteit van de zorg. Duitsland komt er het slechtste uit (zeer hoge kosten, zeer lage zorgkwaliteit).  Nederland heeft kwalitatief matige medische zorg en gemiddelde kosten. Nederland staat daardoor onder de diagonaal en hoort bij de vier landen met een 'ondoelmatig' zorgstelsel.

                       

Zorgstelsel

 

Conclusie

De conclusie van de twee deelonderzoeken is dat de kwaliteit van de Nederlandse medische zorg onder het gemiddelde niveau van de veertien landen ligt en dat de kosten, niet gecorrigeerd voor de Long-term care, hoog zijn. Maar ook als de Long-term care eruit gehaald wordt blijft Nederland aan de verkeerde kant van de diagonaal (twaalf landen). Het bevestigt het beeld dat het Nederlandse zorgstelsel van gereguleerde marktwerking een ondoelmatig zorgstelsel is.

Gijs van Loef

Specialist marktwerking gezondheidszorg

Gijs van Loef_311

5 Reacties

om een reactie achter te laten

Cees Hameete

12 oktober 2016

Feiten gaan na 10 jaar de religieuze redeneringen die het huidige zorgstelsel nog steeds legitimeren "stelselmatig" ondermijnen. Langzamerhand brokkelt ook de strategie van kabinet en vazalpartijen (waar het dit zorgstelsel betreft) af om op kritieken zoveel mogelijk te zwijgen en voor- en tegenstanders in achterhoedegevechten wat tegen elkaar in te laten twitteren. Maar de kritieken nemen toe en goed onderbouwde artikelen als deze laten in veel partijen gelukkig steeds meer twijfel aan het huidige zorgstelsel ontstaan.
Wat al wel steeds meer te zien is zijn factwars: wie heeft de beste feiten en doet het minst aan onderbuikmarketing. Toch helpt dat ook (dus los van de inhoud) richting verkiezingen om datgene wat één van de kernwaarden van de zorg is nl. vertrouwen, bij kiezers ter discussie te stellen. Als kiezers geen vertrouwen meer in de zorg hebben dan zullen partijen wel moeten reageren en zich uit moeten spreken over het al dan niet voortzetten van het huidige zorgstelsel.
Wat mij betreft zouden na die 20 jaar politiek dictaat ("ons zorgstelsel wordt onbetaalbaar, dus nu gaan wij het wel samen met private partners regelen) eindelijk zorgverleners en patiënten de hoofdsstem moeten krijgen in een alternatief wat de 3 kernpartijen van de zorg: overheid (cq financier), zorgverleners en patiënten, in een andere verhouding brengt en gezamenlijk de opdracht laat uitvoeren om een betaalbare en goede zorg te organiseren. Want wie wil er zoals nu een zorgstelsel waar het merendeel van de zorgverleners en patiënten zich niet meer in kan vinden? Beste politiek: goed geprobeerd,maar het is beter ten halve te keren dan ten hele te dwalen.

Gijs van Loef

17 oktober 2016

Beste lezers, mijn conclusie is nog beter onderbouwd op mijn nieuwste publicatie: https://gijsvanloef.nl/2016/10/17/ons-zorgverzekeringsstelsel-is-ondoelmatig-conclusie-bevestigd/
Op de 'doelmatigheidsindex' schuift Nederland verder naar rechts: we doen het nog slechter!

H hor

19 oktober 2016

Beste Gijs, je geeft hierboven een toelichting dat als landen weinig aan zorg uitgeven het slecht gesteld is met de kwaliteit. Dit is vanuit een bedrijfseconomische insteek een onjuiste constatering. Er zijn namelijk heel veel organisaties die dmv een uitermate efficiënte inrichting kosten reduceren, lees weinigen uitgeven, en toch een uitermate hoge kwaliteit leveren. Nadeel van de Nederlandse gezondheidszorg is dat dit nog niet geheel duidelijk is geworden. En dat in de Nederlandse zorg te veel verspilt en verprutst wordt.

Gijs van Loef

20 oktober 2016

Beste HHor, volgens mij heb je niet goed gelezen. Het beste voorbeeld is Spanje dat uitblinkt omdat ze hoge medische zorgkwaliteit levert tegen heel lage kosten.
Spanje is goedkoper en beter dan Nederland! En nogmaals, Nederland presteert kwalitatief duidelijk onder het gemiddelde.
Wake Up!

Gijs van Loef

7 november 2016

Steeds meer lezers, wat goed! Een Weetje: Ze voldoen niet aan de strikte criteria, maar hoe zouden IJsland, Ierland en Luxemburg scoren, als ze mee zouden tellen? Juist, ja.

Top