BLOG

Kwaliteit Nederlandse zorg achteruit door marktwerking

De kwaliteit van de Nederlandse medische zorg gaat achteruit in vergelijking met die in de ons omringende landen. Hoe komt dat?

Ruim een jaar geleden schreef ik hier twee blogs over de kwaliteit van ons medisch zorgstelsel in vergelijking met andere moderne Europese landen. Mijn conclusie was toen dat de kwaliteit van de Nederlandse medische zorg onder het gemiddelde niveau ligt en dat de kosten hoog zijn. Een schokkende vaststelling, die niet te rijmen viel met de prachtige jaarlijkse topnotering van Nederland in de European Health Consumer Iindex. 

Marktwerking

Nadien heb ik mijn onderzoek uitgebreid op basis van alle OESO-publicaties vanaf 2007. Ik heb een studie gemaakt van de ontwikkeling van medische kwaliteitsindicatoren van de 14 Europese landen vanaf 2007 naar het heden.

Mijn belangrijkste conclusie is dat sinds de invoering van het systeem van gereguleerde marktwerking de kwaliteit van onze medische zorg in internationaal perspectief is verslechterd, terwijl de kosten juist disproportioneel zijn gestegen.

Afgelopen vrijdag verscheen Health at a Glance 2017. De OESO heeft hierin met de nieuwste gegevens de  medische kwaliteitsindicatoren van de 14 landen vanaf 2007 naar het heden geactualiseerd. De eerdere vaststelling dat de kwaliteit van de Nederlandse medische zorg verhoudingsgewijs achteruit gaat is opnieuw bevestigd

Cultuur en structuur

Hoe kan dit? Het Nederlandse zorgstelsel functioneert niet omdat het geconstrueerd is op inherent tegengestelde principes: wantrouwen en concurrentie moeten samengaan met vertrouwen en samenwerking. Dit is heel moeilijk in een land waarin iedereen gelijk is en iedereen vrij wil zijn van betutteling en zijn eigen wiel uitvindt. Dit is de culturele dimensie.

Om deze tegengestelde krachten in toom te kunnen houden is een zeer verfijnd systeem van checks en balances nodig, een hybride, complexe  zorgmachinerie. Dit leidt onvermijdelijk tot heel veel controles (bureaucratie) en ondoorzichtigheid, het tegenovergestelde van transparantie. Met torenhoge indirecte kosten, waardoor minder geld beschikbaar is voor de zorg. Dit is de structurele dimensie.

Een patiënt is geen consument (cultureel). Het hybride, marktgedreven zorgstelsel legt de prikkels verkeerd en benadert de patiënt niet holistisch maar als een gedefragmenteerd wezen waaraan gesleuteld (en verdiend) kan worden. Defragmentatie geeft verdienmodellen. Het stelsel is omzet-gedreven en niet zorgkwaliteit-gedreven. Het driehoekig marktenconstruct heeft de arts-patiëntrelatie uit het zicht doen raken. De RVS heeft deze conclusie inmiddels ook  getrokken, zie mijn vorige blog.

Blinde vlek

Ons marktgedreven zorgstelsel kent een blinde vlek voor noodzakelijke centrale planning, de coördinatie van investeringen in zorgvoorzieningen. De zorg is een technisch hoogwaardige, dynamische en complexe infrastructuur, die vraagt om coördinatie en samenwerking bij investerings- en desinvesteringsbeslissingen. Deze regiefunctie is een publieke verantwoordelijkheid, maar ze is bij wettelijk tot onderlinge concurrentie verplichte zorgverzekeraars neergelegd.

Tenslotte, de overtuiging dat markten het moeten regelen laat kostbare know-how weglekken, kennis en expertise die met publieke middelen is opgebouwd maar in private handen verdwijnt (denk ook aan de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen).

Gevolg van dit alles is dat de medische zorg in Nederland terrein verliest in vergelijking tot andere moderne Europese landen. Een meerderheid (54 procent) van alle Nederlanders is dan ook ontevreden over het zorgstelsel en wil dat er fundamentele veranderingen komen, men wil minder markt en meer overheid.

Hoe we ons zorgstelsel kunnen verbeteren met behoud van het goede is het onderwerp van een volgend artikel.

Gijs van Loef

Adviseur marktwerking gezondheidszorg en publicist

Gijs van Loef_311

6 Reacties

om een reactie achter te laten

Peter Koopman

22 november 2017

Helder betoog: wat nu?

Jan Kremer

22 november 2017

Interessant betoog, Gijs.
Dat meerdere Nederlanders wat minder markt in de zorg willen geloof ik wel, maar of ze ook meer overheid willen weet ik nog niet zo. Misschien willen ze meer context. Meer ruimte voor de persoonlijke en lokale context, waarin de zorg wordt geleverd....

hans hof

22 november 2017

Essentieel voor het functioneren van marktwerking is NEE kunnen zeggen tegen een produkt (diensten of goederen). De produkten van gezondheidszorg voldoen in onvoldoende mate aan deze vereiste en dus is marktwerking slechts gedeeltelijk toepasbaar in deze sector met alle gevolgen van dien.

Piet de Bekker

22 november 2017

Beetje vreemd verhaal om te zeggen dat "de kwaliteit achteruit holt". Hou toch op zeg. De levensverwachting neemt jaar-in-jaar-uit toe. Het basispakket groeit langzaam maar gestaag, behandelingen worden gemoderniseerd (stand van wetenschap en praktijk), nieuwe geneesmiddelen stromen in zodra de kosteneffectiviteit bewezen is. Wachttijden zijn van alle tijden, en in Nederland relatief laag (!). Dankzij meten van PROMs en PREMs komt steeds meer inzicht in persoonlijke wensen en ervaringen. We krijgen zelfs steeds meer uitkomstindicatoren (waar we zelden of nooit onderaan staan). En we hebben internationaal gezien nog altijd een zeer uitgebreide langdurige zorg.

Sterker: juist OECD Health at a glance (voor de liefhebber: zie http://www.oecd.org/health/health-at-a-glance-19991312.htm) laat zien dat Nederland vrijwel op alle fronten (Health status, Risk factors, Access to care, Quality of care, Health care resources) beter scoort dan het OECD gemiddelde, en regelmatig "Top performer" is. Beetje vreemde meetmethode om landen punten te geven van 1 tot 14, en dan een gemiddelde score te berekenen zonder de onderliggende waarde mee te nemen. Kijk naar levensverwachting. Scoort NL 79,9. Top is 81,2. OECD gemiddelde 77,9. Dan kun je niet met droge ogen beweren dat we het slecht doen.

Natuurlijk - perfectie is er niet - en die is ook lastig te realiseren. Maar er is keuzevrijheid en brede toegankelijkheid. Of het nu om een zorgverzekering, huisarts, apotheek, ziekenhuis, paramedicus, of zorginstelling voor VG, LG, ZG, GGZ of ouderenzorg is. Ontevreden? Meld het en ga in overleg over je klacht. Geen verbetering? Oriënteer je en stap over. Soms makkelijker gezegd dan gedaan. Maar het kan.

En dan altijd die marktwerking als schuld voor alles. Hou toch op zeg. De marktwerking ligt stevig aan banden, om hele basale voorwaarden en publieke belangen te borgen (acceptatie, zorgplicht, verbod premiedifferentiatie, afgedwongen solidariteit, Wet BIG, Wet klachten/geschillen, etc etc). Markten functioneren doorgaans prima bij de combinatie van mededinging en vertrouwen/samenwerking - opnieuw met basale regels om marktfalen te voorkomen.

Veel zorg is niet technisch hoogwaardig, dynamisch en complex. Blijf daar alsjeblieft af met centrale planning en ambtenarij. En als de zorg wel complex en technisch hoogwaardig is, heeft de overheid (ook nu al) een grotere regierol. Denk aan planningsbesluiten over topreferente zorg, WBMV-verrichtingen, kaders bij de bereikbaarheid van acute zorg, etc.

Ben het eens dat een mens meer is dan een enkele aandoening, en dat bekostiging soms nog te gefragmenteerd is. Maar ook daar zijn inmiddels veel super interessante experimenten en zelf contracten gesloten waarin financiers en zorgverleners naar integrale bekostiging van zorgbundels toewerken. Betere zorg, meer doelmatigheid. En het kan allemaal binnen het huidige systeem.

De medische zorg verliest geen terrein in vergelijking met andere moderne landen. Dat is echt pertinente onzin. Maar er zijn altijd kansen om stap voor stap te verbeteren, en daar werk ik graag aan mee.

Gijs van Loef

22 november 2017

@Jan: We praten door, zie ook mijn reply op twitter!
@Piet: Heb je mijn publicaties wel gelezen, Piet? Ik vermoed van niet. Leestip, begin bij: https://gijsvanloef.nl/2015/11/08/de-cure-onder-het-mes-naar-een-patient-georienteerd-zorgstelsel-herziene-inleiding/ Graag hoor ik weer van je, met vriendelijke groet, Gijs

Catharina Walma

26 november 2017

Beste Gijs en Piet,

Waarom slaan jullie de handen niet in één om te komen tot een integrale visie? Samen kunnen jullie veel meer bereiken, jullie hebben een gedeelde wens om stap voor stap te komen een GEZONDzorgstelsel! Is dat stap voor stap verbeteren ook niet waar kwaliteit om draait? Misschien kan Joris Luyendijk daar dan een goed boek over schrijven. Succes!

Top