Valpreventie komt nauwelijks van de grond

Foto: Oleg/Stock.adobe.com

Vallen is een belangrijke oorzaak van ernstig letsel bij ouderen. In een vergrijzende samenleving waarin steeds meer ouderen thuis blijven wonen is het een groeiend probleem. Daarom heeft VWS in 2023 de Ketenaanpak Valpreventie in het leven geroepen. Voor het programma is jaarlijks 115 miljoen euro (in 2023) tot 135 miljoen euro (in 2031) beschikbaar. 45 miljoen hiervan gaat naar de gemeenten die een belangrijke rol moeten spelen bij valpreventie. Valpreventie is inmiddels ook onderdeel van onder meer het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA).

Meer ernstige valincidenten

Hoewel verreweg de meest gemeenten (312, ofwel 98 procent) een start hebben gemaakt met een eigen aanpak, blijven de doelstellingen ver buiten zicht, zo blijkt uit de RIVM-monitor. Het aantal ernstige valincidenten stijgt door. In 2024 leidde vallen tot 119.000 SEH-bezoeken, 18.000 heupfracturen en 7.115 sterfgevallen. In 2023 waren dat nog 112.000 SEH-bezoeken, 17.000 heupfracturen en 6.734 sterfgevallen.

Valrisicotest

De monitor gaat verder over een aantal onderdelen van valpreventie. Een daarvan is het gebruik van de valrisicotest. Er zijn weliswaar wat meer mensen opgespoord met een valrisicotest, maar nog niet in de landelijk beoogde aantallen. Door 135 gemeenten is aangegeven dat zij in totaal ruim 50.000 valrisicotesten afnamen. Dit is ongeveer 1,4 procent van alle thuiswonende ouderen. In het GALA is de beoogde doelstelling voor opsporing 14 procent van de thuiswonende ouderen.

Beweegprogramma’s

Zogenoemde valrisicobeoordelingen worden eveneens weinig uitgevoerd. In 2024 hebben 685 ouderen een beoordeling gehad. In het eerste kwartaal van 2025 zijn dit 295 ouderen. Heel weinig ouderen doen mee aan beweegprogramma’s die hen in evenwicht moeten houden, ook al komen er steeds meer van die trainingen. In 2024 namen in totaal ongeveer 15.000 mensen in het sociaal domein deel aan een valpreventieve beweeginterventie. Vanuit het medisch domein namen in 2024 slechts 100 ouderen deel. Het in het GALA beoogde resultaat van 3 procent deelname van thuiswonende ouderen aan een beweeginterventie is nog lang niet bereikt.

Regio’s aan zet

Demissionair staatssecretaris Judith Tielen (Jeugd, Preventie en Sport) stuurde de monitor in december naar de Tweede Kamer. In haar begeleidende schrijven benadrukt ze wat er wel al is bereikt met het programma: “Ook in 2025 werd er in de regio’s hard gewerkt en zijn er grote stappen gezet in de implementatie en nieuwe afspraken in werking getreden, die we in de volgende monitor pas terug gaan zien. De noodzaak en urgentie van valpreventie blijven echter onverminderd groot. Om de ketenaanpak valpreventie goed te laten werken, zijn de belangrijkste landelijke randvoorwaarden gerealiseerd. Er is structurele financiering beschikbaar voor het veld, er is samen met de ketenpartners een handreiking van de ketenaanpak ontwikkeld en er wordt door VeiligheidNL, de GGD‘en en het RIVM ondersteuning geboden bij de uitvoering van de ketenaanpak.”

Toch moet Tielen erkennen dat er nog veel moet gebeuren om de doelen van het programma Valpreventie te bereiken. Zij legt de verantwoordelijkheid daarvoor bij de regio’s. “De sleutel tot succes van de ketenaanpak ligt in de regio’s. Dat betekent dat de regio’s aan zet zijn om met bovenstaande aandachtspunten aan de slag te gaan. Ook komend jaar zal ik mij – samen met de ketenpartners – inzetten om de regio zoveel mogelijk hierin te faciliteren. Ik roep alle betrokken partijen op om kennis en ervaringen actief met elkaar te delen en van elkaar te leren om deze ketenaanpak effectief te maken, zodat ouderen langer vitaal blijven en valincidenten worden voorkomen”, aldus de bewindsvrouw.