De uitdrukking schijnt een Bijbelse oorsprong te hebben. Zo staat in Psalmen 7:10 “U die hart en nieren doorgrondt bent een rechtvaardige God”. In Jeremia 17:10: “Ik, de HEER, ben het die het hart doorgrondt, die nieren toetst aan ieder geeft wat hij verdient”. Nu heb ik wel vaker het idee dat sommige politici zich een directe afgevaardigde van hogere machten voelen of in ieder geval precies weten wat de Hogere wil en bedoelt.
Hersenen
De Bijbelse achtergrond van het “in hart en nieren” is opvallend. Kennelijk staan niet alleen de nieren maar ook het hart vaak voor het diepste innerlijk van de mens. “Het zijn als het ware de plaatsen waar zijn diepste gevoelens en gedachten gevestigd zijn”. Merkwaardig genoeg zijn de hersenen dus van weinig belang.
Dat moge duidelijk zijn uit het feit dat ook andere organen dan de hersenen bij politici in de belangstelling staan. Zo weten we na analyse van enkele grote bestuurlijke dwalingen – zoals de toeslagen affaire, het gasschade drama in Groningen en de asielproblematiek – dat diverse politici aangaven feiten ter zijde te hebben geschoven en vertrouwd te hebben op “gut feeling en onderbuikgevoelens”. Welke organen in de onderbuik zitten laat zich raden.
Alvleesklier
Zelf doe ik hierbij nog een suggestie voor het gebruik van een nieuw orgaan: de pancreas (alvleesklier). De verwoestende uitwerking die een alvleesklierontsteking kan hebben op het omringende weefsel is voor chirurgen een bekend verschijnsel. Dit orgaan zit immers vol met verterende enzymen die helpen ons eten te verwerken. Een lekkage van de alvleesklier kan dan ook desastreus verlopen met een aantasting van de omliggende organen. Het destructieve gedrag van sommige (wereld-)leiders zou dan ook getypeerd kunnen als “pancreatisch”.
Ons lichaam bevat een schat aan organen, nooit gedacht dat er nog andere eigenschappen aan gekoppeld kunnen worden dan die ik tijdens mijn studie heb geleerd. Inderdaad de hersenen zijn opvallend afwezig in dit geheel. Maar wie bij tijd en wijle het politieke geharrewar aanziet, kan zich niet aan de indruk onttrekken dat één en ander niet altijd erg bedachtzaam overkomt.
Robert W. Kreis
Em. hoogleraar Brandwondenzorg VUmc