De overheid investeert jaarlijks honderden miljoenen euro’s in de zorgarbeidsmarkt en opleidingen. Maar uit de recente evaluatie (SEO-rapport Periodieke Rapportage Arbeidsmarkt- en opleidingsbeleid) blijkt iets onthutsends. Van een groot deel van dat beleid is niet vast te stellen of het effect heeft. Voor arbeidsmarktmaatregelen kan zelfs geen enkel oordeel worden gegeven over de doeltreffendheid of doelmatigheid.
Onverantwoord
Dat is niet alleen inefficiënt, het is onverantwoord. Want elke euro die niet aantoonbaar bijdraagt aan betere zorg en minder werkdruk is een gemiste kans voor de mensen die wel elke dag het verschil maken: de zorgverleners zelf.
In plaats van structurele oplossingen kiest de overheid voor subsidies. Regelingen die op papier goed klinken, maar in de praktijk vaak weinig veranderen. Sterker nog: subsidies leiden geregeld tot overcompensatie of vervangen investeringen die werkgevers anders zelf hadden gedaan. Het gevolg: publiek geld neemt de verantwoordelijkheid van werkgevers over, zonder dat daar echte verbetering tegenover staat.
Bottleneck
Het meest schrijnende voorbeeld? Het Stagefonds. Dat heeft vrijwel zeker niet geleid tot meer stageplekken, omdat het de werkelijke bottleneck niet aanpakt. Het probleem is namelijk niet een gebrek aan geld, maar een chronisch gebrek aan tijd om stagiaires te begeleiden. Hier ligt dan ook direct de sleutel tot de oplossing. Als de overheid subsidies wil inzetten moeten deze dwingend worden geoormerkt voor het vrijroosteren van begeleidingsuren. Pas wanneer een subsidie ervoor zorgt dat de tijd voor begeleiding structureel en zwart-op-wit in de roosters wordt opgenomen ontstaat er ruimte op de werkvloer.
De echte crisis: werkdruk en organisatie. De kern van het probleem is pijnlijk helder, maar wordt systematisch genegeerd. Zorgverleners vallen niet uit omdat ze niet goed zijn opgeleid, ze vallen uit omdat ze hun werk niet meer kúnnen doen. Omdat ze verdrinken in administratie. Omdat ze geen tijd hebben voor patiënten. Omdat er geen tijd en collega’s zijn om nieuwe mensen op te leiden.
Het schip is lek
Het beleid blijft hangen in méér opleiden voor méér instroom. Terwijl iedereen weet: je kunt een lek schip niet redden door er meer mensen op te zetten. Echte oplossingen beginnen niet bij nog een subsidie. Ze beginnen bij de werkvloer. Met minder administratiedruk en meer vertrouwen; tijd en ruimte voor begeleiding en opleiding; structurele investeringen in teams, roosters en zeggenschap en werk dat vol te houden is, nu en ook nog over tien jaar.
En ja, dat vraagt keuzes, ook financiële. Maar de huidige koers kost uiteindelijk meer. Denk daarbij aan uitval, in tekorten en afnemende kwaliteit van zorg. Tot slot is de grootste misvatting in het huidige beleid dat het probleem technisch is. Dat het oplosbaar is met meer geld, meer regelingen en meer pilots.
Kiezen we voor een zorgsysteem waarin mensen het volhouden of blijven we beleid maken dat vooral goed klinkt, maar niets oplost? Voor de mensen in de zorg is het antwoord al lang duidelijk. Nu de politiek nog.
Door Elise Merlijn, vakbondsbestuurder van FNV Zorg en Welzijn