BLOG

Het is toch geen K., dokter?

Het is toch geen K., dokter?

Jezelf kapot snuiven mag niet, maar jezelf kapot roken wel. Van één minister is zijn band met de tabaksindustrie onlangs aangetoond. Kan een onderzoeksjournalist niet eens duiken in het verleden van andere bewindspersonen?

Kanker: van slepend naar slopend

Tijdens mijn vakantie las ik Siddartha Mukherjee’s boek De keizer aller ziektes, een biografie van kanker, een indrukwekkend epos over meer dan honderd jaar voornamelijk Amerikaanse geschiedenis van onderzoek naar de oorzaken en de behandeling van kanker. Kanker hoort bij ons omdat die ontstaat uit gewone cellen, die ongecontroleerd gaan vermenigvuldigen door enkele tot tientallen genmutaties. We weten dat er tal van oorzaken geassocieerd worden met kanker, variërend van familiaire tot toxische en leefstijlgerelateerde factoren. Maar wat precies de dosis-effect relatie is, om het zo maar te noemen, weten we nog steeds niet. Mukherjee noemt kanker een slepende ziekte voor het een slopende ziekte wordt: de genmutaties nemen in aantal en ernst toe voordat er werkelijk kanker gediagnosticeerd kan worden.

Valse profeten prediken genezing

Volgens Mukherjee wordt bij herhaling overdreven als het gaat om de resultaten van kankerbehandeling, vooral bij fondsenwerving. Het overwinnen of uitroeien van kanker wordt herhaaldelijk geclaimd, terwijl de statistieken op het tegendeel wijzen. Wij hebben daar een Nederlandse variant op in de vorm van Alpd’HuZes, dat grote successen van kankerbehandeling voorspelt op het moment dat kanker opgeschoven is naar de eerste plaats van doodsoorzaken onder de Nederlandse bevolking. Natuurlijk zijn er vormen van kanker, die nu genezen kunnen worden, maar ook kankers waar screening nauwelijks iets verbetert in de sterfte onder de bevolking (vormen van borstkanker), of waarbij vroegere diagnose de indruk geeft dat mensen langer leven, terwijl de overlevingskans niet beter is dan honderd jaar geleden (alvleesklierkanker). Ongefundeerd optimisme levert nu misschien veel geld op, maar straks frustratie als kanker toch dodelijk blijkt te zijn.

Tabakslobby en misdadige handelswijzen

Insiders kennen natuurlijk de misdadige handelswijzen van de tabaksindustrie; als je het allemaal nog eens op een rij ziet in Mukerjee’s boek, schrik je toch wel weer. Ieder weldenkend mens zou op grond van wetenschappelijke bewijzen beslissen dat er een totaal verbod op de verkoop van sigaretten zou moeten komen, als belangrijkste bijdrage aan verbeteren van de volksgezondheid. Maar niet de politici van deze wereld. Mukerjee wijst erop dat er vaak een belangenverstrengeling is tussen politici en de tabaksindustrie, soms zelfs rechtstreekse omkoping. Ik verbaas me er vaak over dat dezelfde politici in Nederland die zero-tolerance  bepleiten als het om drugs gaat, opeens over vrijheid van burgers en betutteling beginnen als het over roken gaat. Jezelf kapot snuiven mag niet, maar jezelf kapot roken wel. Van één minister is zijn band met de tabaksindustrie onlangs aangetoond. Kan een onderzoeksjournalist niet eens duiken in het verleden van andere bewindspersonen?

Preventie: relatie tussen gedrag en ziekte blijft taboe

Voorkomen van kanker blijft een ingewikkeld verhaal, vooral ook omdat er altijd meerdere factoren tegelijk (of misschien na elkaar) moeten werken om daadwerkelijk te leiden tot kanker. Het gaat dus bij risico’s bijna altijd over een grotere kans, niet over ja of nee. Om beter het relatieve gewicht van factoren te begrijpen, moet er heel veel meer kennis ontwikkeld worden over ons genoom en over biomedische processen. We moeten naar nieuwe vormen van epidemiologisch onderzoek om duidelijkheid te krijgen over de verspreiding van kanker.

KWF mocht niet wijzen op belang gedrag

Enkele jaren geleden probeerde het Koningin Wilhelmina Fonds een publiekscampagne te voeren voor preventie van kanker, maar kreeg daar negatieve reacties op, want mensen die niet rookten, gezond aten, weinig alcohol dronken, verstandig in de zon zaten, konden toch kanker krijgen. KWF kon niemand garanderen kankervrij te blijven door gezond te leven. En bovendien, kankerpatiënten waren slachtoffer en KWF zou ze natrappen, door erop te wijzen dat ze het hadden kunnen voorkomen door zich anders te gedragen. Mensen eraan herinneren dat ziekte een gevolg kan zijn van hun gedrag blijft toch een taboe in Nederland. Geen ge- of verboden, dus, en gewoon behandeling betalen uit de zorgverzekering, blijft de benadering.

Preventie op maat is de verre toekomst

Toch ligt de sleutel tot werkelijk terugdringen van kanker in het verkrijgen van inzicht in de ontstaansmechanismen van celmutaties en die voorkómen. Betere behandeling doet kanker niet teruggaan in de statistieken. Preventie op maat is de (verre) toekomst. Pas dan kan een nieuwe bladzijde in de geschiedenis van kanker worden omgeslagen. 

Maar, besluit Mukherjee, kanker hoort bij ons, zolang cellen behoren bij ons lichaam. Daar moeten we mee leren leven of sterven.

Jaap Koot, directeur NIGZ

Lees ook Jaap Koot wordt directeur NIGZ

 

9 Reacties

om een reactie achter te laten

Anoniem

23 oktober 2011

Mooie blog! Ook al snap ik niets van het NIGZ, een dergelijke voorman wekt bij mij groot vertrouwen.

ANH Jansen

23 oktober 2011

Wat doet NIGZ?

Het gezondheidsinstituut NIGZ ondersteunt professionals die de gezondheid van mensen bevorderen op scholen, in bedrijven, zorginstellingen en in de wijk. Wij werken ook direct voor publieksgroepen. Het NIGZ ontwikkelt, implementeert en onderzoekt methoden en producten en richt zich op kwaliteitsverbetering. Wij trainen professionals en bieden organisaties advies en consultancy.

Tja. Verdienmodel is perfect. Dweilen met de kraan open.

De Minister/VWS/Min Financiën zien life style als eigen verantwoordelijkheid en de zorgaanbieders mogen daar onbetaald tegen strijden.

Dat vraagt om een patatje oorlog.

Dat pakken ze in Denemarken en New York toch anders aan.

Mr Sophie Hankes vz SIN-NL

23 oktober 2011

Preventieve darmscreening kan het uitgroeien van dikkedarm poliepen tot tumoren voorkomen en levens redden. Adequate tijdige diagnostiek en behandeling voorkomt veel onnodig kanker- leed evenals eerlijke medische informatie over de stand van zaken. Dat zijn plichten van artsen ogv de Wet Geneeskundige Behandelingsovereenkomst. Maar ja, de Inspectie Gezondheidszorg respecteert de falende zelfregulatie van de medische sector.....

Anoniem

24 oktober 2011

@ Jansen. Dat is precies mijn punt. Waarom zou iemand geld geven aan het NIGZ? Natuurlijk je krijgt er wel advies en begeleiding voor terug. Maar wie wordt daar beter van? VWS en zorgverzekeraars niet, want de resultaten zijn vrijwel altijd betwistbaar en liggen veelal te ver in de toekomst.

Ik denk dat het hier gaat om gelden die voor vele jaren vast liggen in programma's die niet noodzakelijk effectief hoeven te zijn, zoals het ZonMw Preventieprogramma. Maar goed, op een dag komt de man met de zeis, en dan is het uit.

Harry Stam

24 oktober 2011

En dan hebben we het alleen nog maar over roken i.r.t. kanker. Wat dachte je van roken en zwangerschap. Ons hele verloskundige zorgsysteem wordt tegen het licht gehouden om de uitkomsten van de verloskundige zorg te verbeteren. Maar de meeste winst en de meest kosteneffectieve, is te bereiken door in te spelen op leefgewoonten zoals roken en alcoholgebruik.

Bezuiniging op de achterkant van onze gezondheidszorg (behandeling van ziekte) zijn jammer en mogelijk zelfs onnodig. Op termijn levert investeren op gezondheid, dus preventie, meer winst op tegen betere uitkomsten

Anoniem

24 oktober 2011

@ Harry Stam. Ik zou willen dat de opbrengsten van preventie zo duidelijk waren. Het is duidelijk dat leefstijlfactoren grote invloed hebben op de gezondheid. Het is echter niet duidelijk dat leefstijlinterventies ook effectief zijn. Het is duidelijk dat vroege screening van kanker de 5-jaarsoverleving verbeterd. Het is vaak onduidelijk of mensen ook langer leven door die vroege opsporing. Etc.

De meerwaarde van de preventie is vooral duidelijk in theorie, en veel minder in de praktijk.

Koot

24 oktober 2011

Interessante reacties op mijn blog. De oude volkswijsheid voorkomen is beter dan genezen blijft gelden. Dat dit niet te bewijzen is volgens de gangbare RCT methode in de geneeskunde verdient een nieuwe blog.
Het NIGZ is een onafhankelijke stichting en ontvangt geen instellingssubsidie van de overheid. Het genereert inkomsten van betaalde opdrachten op het gebied van preventie, o.a. van het bedrijfsleven. Daar gelooft men wel dat mensen er iets aan hebben. Geen reden om cynisch te worden voor ons.

Anoniem

25 oktober 2011

@ Koot. Prima voorstel. Geef maar een overzicht van het bewijs en de kracht van dat bewijs. Ik heb een donker gevoel dat dat overzicht binnenkort wel eens heel relevant zou kunnen blijken te zijn voor de NIGZ.

Anoniem

10 juli 2012

NIGZ heeft zojuist haar faillissement aangevraagd. Hoewel ik dat 9 maanden geleden wel zag aankomen (zie mijn reacties hierboven), vind ik dat toch heel erg. Ik wens alle betrokkenen veel succes met het vinden van een nieuwe baan, en ik hoop dat de kennis en kunde van het NIGZ niet verloren zal gaan.

Wederom dezelfde Anoniem.

Top