Eind maart werd duidelijk dat de toezichthouders, de Regionale Toetsingscommissies Euthanasie (RTE), vorig jaar meer dan 10.000 meldingen van euthanasie hadden binnengekregen. In 1999 lag dit jaarlijkse getal nog rond de 2000. Tegenwoordig komt zo’n 6 procent van alle sterfgevallen door euthanasie. Artsen zijn verplicht om elke euthanasie te melden bij de toetsingscommissies.
Euthanasiewet
Hoofdonderzoeker en zorgethicus Els van Wijngaarden van het Radboudumc ziet dat “de euthanasiewet niet is veranderd, maar de toepassing daarvan wel.” Kanker was nog maar in ongeveer de helft van alle gevallen de aanleiding tot euthanasie, eind jaren negentig was dit nog 90 procent. Andere aanleidingen, zoals dementie en psychische aandoeningen, namen juist toe.
Kijk op lijden
Ook is de kijk op het lijden rond het levenseinde sterk veranderd, is euthanasie vaker een gespreksonderwerp en spelen religieuze opvattingen steeds minder vaak een rol. De druk op de zorg komt ook naar voren in het rapport. Volgens de onderzoekers kunnen bezuinigingen in de zorg, personeelstekorten in de terminale zorg en ouderenzorg en de problemen in de geestelijke gezondheidszorg euthanasiewensen versterken of in de hand werken. “Wanneer patiënten bijvoorbeeld merken dat hun kwaliteit van leven afneemt door druk op de zorg, zou dat hun keuze voor euthanasie kunnen beïnvloeden”, aldus de onderzoekers.
Of de druk op de zorg direct leidt tot meer euthanasieverzoeken, kan Van Wijngaarden niet zeggen. Daar is volgens haar meer onderzoek voor nodig. Wel vindt ze de tekortkomingen in de zorg verontrustend. “Druk op de zorg wil je niet samen hebben met een toenemende acceptatie van euthanasie.” Onderzoekers pleiten dan ook voor verder onderzoek naar de rol van die druk.
Artsen ervaren druk
Artsen ervaren steeds meer druk van patiënten en hun naasten doordat euthanasie steeds vaker als een normale manier van sterven wordt gezien. Patiënten hebben er steeds meer moeite mee als een arts een verzoek om euthanasie afwijst. Juist dat kan ertoe leiden dat artsen terughoudender worden met het uitvoeren van euthanasie.
De wet toetsing levensbeëindiging, waarmee mensen hulp bij zelfdoding kunnen aanvragen, is gestoeld op de beginselen van “barmhartigheid, beschermwaardigheid van het leven en autonomie.” Onderzoekers zien een verschuiving in die balans waarin autonomie steeds belangrijker wordt voor patiënten.
Recht op euthanasie
Volgens Els van Wijngaarden, hoofdonderzoeker en zorgethicus aan Radboudumc, denken mensen steeds vaker dat zij recht hebben op euthanasie, terwijl dit niet zo is. “Euthanasie blijft gelden als bijzonder medisch handelen. Veel artsen ervaren de uitvoering als moreel zwaar, emotioneel belastend en tijdsintensief.”
Artsen zouden steeds vaker minder begrip krijgen als zij na het doorlopen van de procedure besluiten geen euthanasie te verlenen. “Dan horen ze vaak: ik heb er goed over nagedacht en ik heb alles geregeld. Doe niet zo moeilijk”, aldus Van Wijngaarden. “Patiënten hebben dan onrealistische verwachtingen van artsen.”
Perspectief patiënt
Onderzoekers zien over de hele linie dat het perspectief van de patiënt steeds belangrijker wordt. Maar “euthanasie is geen gebruikelijke maar een zeer ingrijpende vorm van zorg. Lange procedures zijn juist bedoeld om de zorgvuldigheid te waarborgen”, stelt Van Wijngaarden. Zij maakt zich zorgen dat artsen om deze ontwikkeling een “terugtrekkende beweging” laten zien.
Alarmerend
Het rapport is donderdag aangeboden aan zorgminister Sophie Hermans (VVD). De medisch centra deden in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid onderzoek naar de oorzaken van de stijging. Mirjam Bikker (CU) verzocht de regering hiertoe in 2024. Zij noemde het donderdag “alarmerend” dat “het tekort aan zorg bijdraagt aan de stijging van euthanasie.” Van Wijngaarden denkt dat dat “te kort door de bocht is.” (ANP)
