Pleiten voor de inzet van nieuwe griepvaccins op de 2e Nederlandse Vaccinatie Dag is in zekere zin preken voor eigen parochie. De zorgprofessionals die 12 februari jl. bij elkaar kwamen in Amersfoort hoefden niet overtuigd te worden van het nut van vaccineren, en van de ‘kosteneffectiviteit’ van de landelijke vaccinatieprogramma’s. Vaccins zijn een vorm van preventie in de zorg. En preventie moeten we niet zien als een kostenpost maar als een investering met ‘gezondheidsrendement’, zo herhaalde spreker na spreker.
Seinen op groen
Het is des te opmerkelijker dat ‘we’ in Nederland relatief weinig uitgeven aan preventie in het algemeen, en aan vaccinaties in het bijzonder, zei hoogleraar duurzame zorg en innovatie Cornelis Boersma tijdens zijn bijdrage. Vaccinatiecampagnes vormen slechts 0,1 tot 0,2 procent van de totale gezondheidszorguitgaven. Bovendien verloopt de toelating van nieuwe vaccins erg langzaam, zelfs als alle seinen op groen staan. “We laten gezondheidswinst liggen,” concludeerde Boersma.
Een pregnant voorbeeld van de Nederlandse stroperigheid op dit gebied is de mogelijke inzet van nieuwe typen griepvaccins in het Nationaal Programma Grieppreventie (NPG). Al in december 2024 adviseerde de Gezondheidsraad positief over de werkzaamheid, effectiviteit en veiligheid van deze vernieuwde vaccins: bij ouderen zouden ze meer bescherming bieden dan het bestaande vaccintype.
No-brainer
Sindsdien is het wachten tot het ministerie van VWS een knoop doorhakt. In zijn reactie op het advies had de staatssecretaris het over de uitvoerbaarheid en kosteneffectiviteit van de ‘verschillende vaccinatiescenario’s’, en werd ook het belang van financiële dekking benadrukt. Maar als we naar de cijfers kijken, is de inzet van vernieuwde typen griepvaccins een ‘no-brainer’, zei apotheker en gezondheidseconoom Simon van der Pol tijdens de Vaccinatiedag. Zo scheelt wel of niet vaccineren jaarlijks 7200 huisartsbezoeken en 6300 ziekenhuisopnamen. Als men ook de baten buiten het zorgstelsel meetelt, kunnen vaccins in het algemeen tot maar liefst 19 keer de initiële investering opleveren voor de samenleving, betoogde Van der Pol. En er valt nog veel meer winst te halen als de vaccinatiegraad in Nederland verder omhooggaat.
Helaas gaat ook hier de kost voor de baat uit. Een staatssecretaris heeft te maken met bepaalde budgetten, nieuwe vaccins kosten geld, en de ‘gezondheidswinst’ die vaccinatie ontegenzeggelijk oplevert hoeft niet per se terug te vloeien naar de begroting van het ministerie.
Is hier, kortom, sprake van een bureaucratische impasse? Chris de Jong, head of vaccines Netherlands van biofarmaceutisch bedrijf Sanofi, meende van wel. “We houden elkaar gevangen in het systeem,” zei hij tijdens de pauze. “En doordat we zo lang wachten krijg je situaties zoals recent in het nieuws te zien was, midden in het griepseizoen: er komen meer mensen in het ziekenhuis terecht maar veel van de behandelaren zitten ook met griep thuis.”
Infrastructuur
De Jong wees er op dat vernieuwde typen griepvaccins voor 60-plussers in de ons omringende landen wél al zijn opgenomen in de vaccinatieprogramma’s. Bovendien hoeft er voor de implementatie van deze vernieuwde vaccins geen nieuwe infrastructuur worden opgezet: ze kunnen gewoon worden ingepast in het bestaande NPG.
Tegelijkertijd vond De Jong ook dat er nog wel het een en ander kan verbeteren aan de toegankelijkheid van de vaccinatieprogramma’s in Nederland. “Ik vind dat de drempel voor de burger om zich te laten vaccineren omlaag moet. Het is nu te omslachtig georganiseerd: je moet je aanmelden, je moet ergens naar toe, je moet wachten, enzovoorts. Mede daardoor hebben Nederlanders ook een relatief lage vaccinatiebereidheid.”
Bijeenkomsten als deze kunnen in ieder geval helpen om de kennis over de effectiviteit van vaccins te verspreiden, zei De Jong.
Griepseizoen
Dat die kennis zelfs onder zorgprofessionals niet vanzelf spreekt, bleek uit het verhaal van cardioloog Leonard Hofstra, een van de slotsprekers. “Als patiënten vroeger van mij wilden weten of ze een griepvaccin moesten halen, zei ik altijd dat ik het niet goed wist,” zei Hofstra. “Pas toen ik me in de materie ging verdiepen, ontdekte ik dat de opnames voor hartfalen hand in hand gaan met het griepseizoen.”
Hofstra presenteerde een aantal opzienbarende onderzoeksresultaten, die de bredere gezondheidsvoordelen van griepvaccinatie onderstreepten. De onderzoeken tonen aan dat griepvaccinatie niet alleen beschermt tegen griep, maar ook kan bijdragen aan de algehele gezondheid, met name van het hart- en vaatstelsel en de cognitieve functies. Deze inzichten kunnen mensen helpen een weloverwogen keuze te maken over vaccinatie, viel uit Hofstra’s verhaal op te maken. Voor alle betrokkenen bij het vaccinatiebeleid moeten deze inzichten in ieder geval reden genoeg zijn voor het vormen van een ‘coalition of the doing, not of the talking’, zo werd de dag besloten.
Lees ook: Gezondheidsraadadvies in de ijskast en niemand die het merkt – Skipr
MAT-NL-2600069-v1.0-03/2026
