Illustratie door ChatGPT
Minister Heleen Herbert van Economische Zaken en Klimaat staat positief tegenover het wetsvoorstel van Tweede Kamerleden Julian Bushoff en Daniëlle Jansen om de Mededingingswet zodanig aan te passen dat de ACM meer bevoegdheden krijgt.
Kralen rijgen
De ACM krijgt met nieuwe wetgeving meer invloed op fusies beneden de wettelijke omzetdrempels. Dat is bijvoorbeeld het geval bij grote organisaties die als groeistrategie achter elkaar kleine organisaties opkopen. Dit staat bekend als ‘kralen rijgen’. In sommige gevallen kan dit tot regionale of lokale machtsposities leiden waardoor de keuzemogelijkheden van consumenten kunnen afnemen. Vooral in de zorg komt dit voor. Denk aan de situatie bij Co-Med, dat in het hele land huisartsenpraktijken opkocht.
Co-Med
Over de Co-Med-praktijken kwamen veel klachten over de bereikbaarheid en de beschikbaarheid van de zorg. Het kwam zelfs tot een aanwijzing van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd. Bovendien raakte de keten ook in financieel zwaar weer en moest de zorgverlening stoppen. De ACM kon vooraf niet ingrijpen als Co-Med weer een nieuwe praktijk wilde overnemen. De directeuren van Co-Med vonden de kritiek overigens ‘overdreven’.
Killer acquisition
Een andere strategie waartegen de ACM kan gaan optreden, is de ‘killer acquisition’. Hierbij koopt een gevestigde speler kleine innovatieve ondernemingen op, bijvoorbeeld een start-up uit de digitale of biomedische sector met een innovatie, om zo toekomstige concurrentie in de kiem te smoren.
Mededingingswet
De Mededingingswet stelt regels voor eerlijke concurrentie en voorziet in het toezicht op concentraties (overnames, fusies en joint ventures) van ondernemingen. Die wet en het toezicht daarop zorgen ervoor dat er geen ongewenste prijs- en marktverdelingsafspraken worden gemaakt (kartelverbod) en voorkomen dat een speler misbruik maakt van een economische machtspositie.
Preventief toezicht
Daarnaast dient het preventief concentratietoezicht om te voorkomen dat ondernemingen door overnames en fusies te veel marktmacht krijgen en daarmee zorgen voor ongezonde concurrentieverhoudingen. De ACM houdt hier toezicht op.
Problematische fusies
De afgelopen jaren komen toezichthouders en andere experts steeds vaker tot het inzicht dat ook relatief kleine concentraties wel degelijk tot gevolg kunnen hebben dat de mededinging verstoord raakt. Pas als achteraf blijkt dat een onderneming door dit soort overnames een economische machtspositie heeft gekregen en daar misbruik van maakt, biedt de Mededingingswet enige mogelijkheid om aan dat misbruik een einde te maken.
Omzetdrempels
De minister is voorstander van een verhoging van de omzetdrempel, ook voor de verplichte meldingen bij de ACM. Nu moeten nieuwe fusies worden gemeld bij een omzet van 30 miljoen euro, maar dat zou na aanpassing van de wet 75 miljoen euro worden. De huidige omzetdrempel staat al twintig jaar vast en is effectief de afgelopen jaren verlaagd door de inflatie. Daarnaast zullen veel minder fusies en overnames voor verplichte melding in aanmerking komen. Veelal zijn dit zaken die momenteel geen mededingingsbezwaren opleveren en door de ACM ‘verkort’ worden afgedaan. Naar schatting daalt het aantal verkorte besluiten zo van 130 naar 40 per jaar. Hiermee krijgt de ACM ruimte om onderdrempelige fusies en overnames die wel problematisch zijn, te onderzoeken.
Wetswijziging
Als de wetswijziging is doorgevoerd, dan kan de ACM voortaan ook transacties onderzoeken die vanwege de wettelijke omzetdrempels niet aan het concentratietoezicht van de ACM onderworpen zijn maar wel op grond van mogelijk misbruik van een economische machtspositie onderzocht kunnen worden. De ACM moet nog wel een leidraad opstellen voor haar inroepbevoegdheid. De minister wil graag dat de ACM specifiek aangeeft hoe zij in haar detectie vooraf beoordeelt bij welke ondernemingen zij informatie gaat opvragen om te beoordelen of een fusie of overname moet worden ingeroepen. In het document dient de ACM ook duidelijk te maken welke informatie ondernemingen moeten aanleveren.
Kralen rijgen is ook de praktijk bij de overname van apotheken. Zowel via investeringsfondsen zoals NFA als door partijen zoals OCTA en St. VNA. Maar ook lokaal en regionaal is deze vorm waarneembaar. Soms is het motief defensief van aard om de stijgende kosten door clustervorming op te kunnen vangen. Soms offensief van karakter om een sterkere positie in de onderhandelingen met zorgverzekeraars op te bouwen. En vanzelfsprekend is de combinatie offensief/defensief optimaal.
Aangezien de apothekers-eigenaren is een marktcontext moeten opereren met een oligopolistisch profiel aan zorgverzekeraarszijde is kralenrijgen een te verwachten ontwikkeling. Immers, continuering van de beroepsuitoefening op hoog niveau vergt optimale bedrijfsvoering die zich laat vertalen in een passende vergoeding. En dat laatste staat met de politiek gewenste dominantie van de zorgverzekeraars al jaren onder druk. Wie kralen rijgen onwenselijk vindt (zeker als dat wordt gefinancierd uit beleggingsfondsen met rendementseisen) zal de dominante positie van de zorgverzekeraars moeten reduceren tot een meer evenwichtige verhouding tussen apothekers en zorgverzekeraars. Dat vergt een politieke ingreep op basis van serieus marktonderzoek en de visie dat de apotheker die eigenaar is van een stand alone apotheek een zodanige vergoeding krijgt dat bij degelijke beroepsuitoefening en capabele bedrijfsvoering de continuïteit van de apotheek gewaarborgd is. Kralen rijgen is dan niet meer nodig.