Beeld: Cozine Stock.adobe.com
De nalevingskosten in de zorgsector komen gemiddeld neer op 1.351 euro per fulltime medewerker (fte) per jaar. Het rapport verwijst als specifiek voorbeeld dat verpleegkundigen meer dan 40 procent van hun werktijd besteden aan administratie en verslaglegging.
Totale nalevingskosten
Gemeten naar totale nalevingskosten staat de zorgsector op de derde plaats van alle sectoren (na openbaar bestuur en gespecialiseerde zakelijke dienstverlening). Als er echter gekeken wordt naar de kosten per fte, zakt de sector aanzienlijk op de ranglijst.
De onderzoekers lieten grote AI-taalmodellen (LLM’s) kijken naar 18.796 specifieke taakbeschrijvingen van 923 verschillende beroepen uit een database. Hiermee werd vastgesteld welke taken direct te maken hebben met wet- en regelgeving en welk percentage van de totale werktijd dit per beroep inneemt (de zogenoemde regulatory compliance intensity)
Arbeidsproductiviteit
Gecorrigeerd voor inflatie zijn de totale nalevingskosten in Nederland tussen 2013 en 2024 met maar liefst 28 procent gestegen. Naar schatting bestaat inmiddels bijna 8 procent van de totale werkgelegenheid uit functies waarbij meer dan een tiende van de werktijd opgaat aan compliance. In totaal neemt de private sector 9,1 miljard euro van de kosten voor haar rekening, terwijl de publieke sector 7,7 miljard euro kwijt is.
“Juist op een moment dat de arbeidsproductiviteit in Nederland al jaren nauwelijks groeit, worden steeds meer arbeidsuren besteed aan naleving, rapportages, vergunningen en controles”, zegt Barbara Baarsma, hoofdeconoom PwC Nederland.
Scherper op nieuwe regelgeving
Om het tij te keren, stelt PwC dat de overheid niet alleen bestaande regels moet vereenvoudigen, maar ook scherper moet sturen op nieuwe regelgeving. Baarsma benadrukt dat louter toezicht onvoldoende is om de stijgende trend te doorbreken. “Het rapport pleit ook voor een terugkeer naar politiek bindende reductiedoelstellingen per ministerie, zoals die bestonden ten tijde van de kabinetten-Balkenende”, betoogt Baarsma tot slot.
“Het toenmalige Adviescollege toetsing administratieve lasten (Actal) controleerde of de targets die politiek waren afgesproken, ook echt gerealiseerd werden. Alleen formeel toezicht door het huidige Adviescollege Toetsing Regeldruk (ATR) is niet voldoende. Ministeries moeten afgerekend worden op het terugdringen van de regeldruk die zij veroorzaken, om te voorkomen dat een steeds grotere stapeling van regels de productiviteit en het innovatievermogen van Nederland verder onder druk zet.”
Het PwC-rapport verdient meer nuance dan dit artikel geeft.
De genoemde €2 miljard betreft uitsluitend de directe nalevingskosten van wet- en regelgeving. PwC rekent de arbeidstijd die samenhangt met compliance, rapportages, vergunningen, certificering en controles om naar loonkosten. De auteurs benadrukken expliciet dat indirecte kosten en opportunity costs niet zijn meegenomen en dat de werkelijke maatschappelijke kosten daardoor waarschijnlijk hoger liggen.
Daarmee is de conclusie “regeldruk kost de zorg jaarlijks 2 miljard euro” eigenlijk te beperkt. Het rapport meet slechts een deel van de systeemlast.
Opvallend is bovendien wat buiten beeld blijft. Er wordt niets gekwantificeerd over de kosten van zorgcontractering, aanbestedingen, kwaliteitsregistraties, toezichtstructuren, indicatoren, externe adviesbureaus, accountants, ICT-implementaties, gegevensuitwisseling, governance, regio-overleggen en de vele organisaties die rondom de zorg zijn ontstaan. Juist deze activiteiten vragen veel capaciteit van zorgorganisaties, maar vallen grotendeels buiten de PwC-berekening.
Het artikel noemt ook dat verpleegkundigen meer dan 40% van hun werktijd aan administratie en verslaglegging besteden. Dat voorbeeld laat juist zien dat het probleem breder is dan alleen wettelijke verplichtingen. Een aanzienlijk deel van de registratielast vloeit immers voort uit contractering, kwaliteitsbeleid, interne sturing en verantwoordingssystemen die in de loop der jaren boven op de wetgeving zijn gebouwd.
Het interessante aan het PwC-rapport is daarom niet zozeer de €2 miljard, maar de erkenning dat zelfs een beperkte definitie van compliance al uitkomt op dergelijke bedragen. Dat roept juist de vraag op hoe groot de totale systeemkosten rond de zorg werkelijk zijn wanneer ook alle indirecte en organisatorische lasten worden meegeteld. Die vraag blijft in zowel het rapport als dit artikel onbeantwoord. Skipr: ik bewaar een screenshot van mijn reactie. U zult misschien moeten verantwoorden waarom u mijn reactie eenzijdig verwijdert.
Het PwC-rapport bevestigt eindelijk met cijfers wat zorgprofessionals al jaren ervaren. Verpleegkundigen besteden meer dan 40 procent van hun werktijd aan administratie. Dat is geen administratieve last meer, maar een systeem dat zichzelf belangrijker heeft gemaakt dan de patiënt.
De genoemde 2 miljard euro aan regeldruk is bovendien slechts een deel van de werkelijkheid. Het gaat alleen om de directe nalevingskosten van wet- en regelgeving. De werkelijke rekening ligt veel hoger. Managers, stafafdelingen, kwaliteitsfunctionarissen, controllers, accountants, adviseurs, registratiesystemen en de omvangrijke controleorganisaties van zorgverzekeraars vormen samen een bureaucratie die de zorg jaarlijks vele miljarden kost.
Het fundamentele probleem is dat ons zorgstelsel steeds meer is gebaseerd op wantrouwen. Alles moet worden geregistreerd, gecontroleerd en verantwoord. Dat lijkt efficiënt, maar het leidt vooral tot steeds meer formulieren, protocollen en controlemechanismen. Ondertussen lopen de wachtlijsten op, verlaten ervaren verpleegkundigen het vak en besteden artsen kostbare tijd aan administratie.
Artsen studeren ruim twaalf jaar om levens te redden, diagnoses te stellen en patiënten te behandelen. Verpleegkundigen kiezen hun beroep om mensen te verzorgen. Geen van beiden heeft daarvoor gekozen om lijstjes af te vinken en registratiesystemen tevreden te houden.
Het wrange is dat op een rapport over regeldruk steevast weer een commissie, een actieplan of een nieuw onderzoek volgt. Blijkbaar bestrijden we bureaucratie met nog meer bureaucratie.
De vraag is allang niet meer óf de regeldruk uit de hand is gelopen. De vraag is wie eindelijk de moed heeft om werkelijk te schrappen en professionals weer te vertrouwen.
Door een tablet van een manager is nog nooit een patiënt genezen.