De brandbrief van de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ) over de snelle groei van zelfstandige behandelcentra (zbc’s) raakt volgens ZN een fundamenteel vraagstuk in de organisatie van de zorg. Zorgverzekeraars herkennen deze zorgen en zien dat de groei van met name ongecontracteerde klinieken gevolgen heeft voor de toegankelijkheid, betaalbaarheid en toekomstbestendigheid van de ziekenhuiszorg. Ongecontracteerde klinieken groeien snel en trekken personeel weg uit de ziekenhuizen, jagen extra behandelingen aan of maken zelfs actief reclame om de zorgvraag onnodig te stimuleren. Transparantie over het eigenaarschap, de financiële stromen en de langetermijnkeuzes van deze klinieken ontbreekt, aldus ZN.
24-uurs ziekenhuisvoorzieningen
Zelfstandige klinieken richten zich vooral op planbare en niet-complexe zorg. Dat is op zichzelf niet problematisch. Dat wordt het wel wanneer deze klinieken zich actief gaan richten op behandelingen die financieel erg aantrekkelijk zijn. Nu steeds meer van deze eenvoudige behandelingen buiten het ziekenhuis worden uitgevoerd door klinieken, lopen de algemene ziekenhuizen deze inkomsten mis. Klinieken dragen niet bij aan algemene ziekenhuisvoorzieningen voor zwaardere zorg, zoals spoedzorg, acute beschikbaarheid, opleidingen en de infrastructuur voor complexe zorg. Ziekenhuizen houden deze voorzieningen 24 uur per dag in stand, terwijl de klinieken deze verantwoordelijkheid niet hebben. Hierdoor raken, volgens ZN, opbrengsten en uitgaven van de algemene ziekenhuizen steeds verder uit balans.
Ongecontracteerde klinieken
Zorgverzekeraars hebben volgens ZN erg weinig mogelijkheden om ongecontracteerde zorg te controleren op kwaliteit, doelmatigheid en excessieve winsten. Ze zijn wettelijk verplicht om klinieken te vergoeden. Ook ongecontracteerde klinieken krijgen vanwege de wet grotendeels hun vergoeding. Zorgverzekeraars voelen dit knelpunt niet alleen bij klinieken, maar ook in de wijkverpleging en ggz. Er is onvoldoende inzicht in het eigenaarschap, de financiële stromen en de langetermijnkeuzes van deze zorgaanbieders, terwijl zij wel met premiegeld van verzekerden worden betaald. Dit belemmert zorgverzekeraars in hun rol om voor hun verzekerden te sturen op passende zorg, de inzet van schaarse zorgmedewerkers en het nakomen van de regionale afspraken over het verbeteren van de zorg, concludeert ZN.
Obstakel voor zorgtransformatie
De ziekenhuizen hebben een maatschappelijke opgave en zij werken samen met zorgverzekeraars en andere zorgpartijen aan ingrijpende transformatieopgaven. De herinrichting van de zorg, concentratie van hoog-complexe zorg en de inzet van arbeidsbesparende innovaties zijn noodzakelijk om zorg in de toekomst toegankelijk te houden. Sommige klinieken werken buiten de afspraken van het integraal zorgakkoord (IZA) om. Het gevolg is dat de zorgtransformatie wordt bemoeilijkt.
Oproep aan politiek
Zorgverzekeraars vragen de politiek om hen in staat te stellen om te sturen op versterking van het zorgaanbod en duidelijke keuzes te maken:
1. Herzie de vergoedingsregels voor ongecontracteerde zorg, zodat ongecontracteerde klinieken zich niet langer kunnen onttrekken aan de afspraken van het IZA. Voorkom dat zij personeel wegtrekken uit de ziekenhuizen, productie onnodig opschroeven of zelfs actief reclame maken om de zorgvraag onnodig te stimuleren.
2. Versterk toelatings- en transparantie-eisen voor nieuwe toetreders in de medisch-specialistische zorg, inclusief inzicht in eigenaarschap en financiële prikkels.
3. Bescherm de landelijke en regionale afspraken van het IZA over de inzet van capaciteit, personeel en zorgtransformatie tegen ondermijnende gevolgen van de groei van ongecontracteerde zorg.
4. Geef toezichthouders de mogelijkheid om op te treden tegen zorgaanbieders die uit zijn op winstmaximalisatie. In de medisch-specialistische zorg geldt een winstverbod. Maak als politiek duidelijk wat dit betekent en pas de regels toe voor zowel hoofd- als onderaannemers.
Zonder deze ingrepen komt volgens ZN de toegang van patiënten tot goede en betaalbare ziekenhuiszorg op termijn in gevaar.
VWS onderzoekt tarieven
Eerder in 2025 trok de Tweede Kamer al aan de bel over zbc’s. Demissionair minister Jan Anthonie Bruijn zei onlangs in een interview met Zorgvisie te onderzoeken of hij ziekenhuizen en zbc’s andere tarieven kan geven, die past bij de zorgzwaarte van patiënten.
De zoveelste poging van de zorgverzekeraars om ongecontracteerde zorg uit te bannen. De zorgverzekeraars proberen hun schadelast zo laag mogelijk te houden door de gecontracteerde partijen een zo laag mogelijk tarief uit te keren. De zbc’s zijn doorgaans goedkoper, hele korte wachtlijsten en zijn soms gewoon afgesplitste partijen vanuit het ziekenhuis. Dit is nu eenmaal hoe de markt werkt. Dan moet je dit marktfenomeen gewoon accepteren. Of als je dat niet wilt, moet je het systeem van markt gereguleerde zorg verlaten, Maar jou op keer op keer als zorgverzekeraars de vermoorde onschuld te spelen.
Hear hear @Ron Sneep!
Wat mij betreft zou de kritiek op ZBC’s expliciet moeten gaan om klinieken die BEWUST geen contract met zorgverzekeraars afsluiten en misbruik maken van het systeem door goedkope behandelingen zonder risico’s via (te) dure DBC’s/DOT’s te laten betalen ten koste van ziekenhuizen.
Van de andere kant zouden maatschappelijk wel bijdragende ZBC’s, welke bewezen kwalitatieve zorg leveren, gecertificeerd zijn, wachtlijstproblematiek oplossen (doordat niet voldoende zorg is ingekocht en Treeknormen overschreden worden) en wel gecontracteerd willen worden dan ook gecontracteerd MOETEN worden door zorgverzekeraars.
Van dat soort ZBC’s zijn er namelijk ook genoeg en die worden vaak op basis van willekeur NIET gecontracteerd door zorgverzekeraars, tegen de afspraken uit IZA en AZWA in.
Het zorginkoop proces zou transparanter en meer op basis van ratio dan op basis van willekeur kunnen verlopen wat dat betreft.