sturti / Getty Images / iStock
Dat blijkt uit een rapport van marktonderzoeksbureau A-insights over de invloed van politieke verschillen op uitgaven in het sociaal domein aan de vooravond van de gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart. Het bureau onderzocht de uitgaven in gemeenten tussen 2022, de start van de huidige raadsperiode, tot en met 2024, het laatste jaar waarover alle cijfers bekend zijn.
De 82 linkse gemeenten nemen de helft van alle jeugdzorguitgaven in de periode van 2022 -2024 en voor meer dan de helft van alle uitgaven in de wmo, respectievelijk 8,3 en 8,7 miljard euro. De onderzoekers schrijven dit toe aan het feit dat links vooral sterk is in de grote steden en de randgemeenten eromheen. Steden kampen vaak met meer sociale problematiek zoals armoede, en mensen zijn er vaker dan in de regio afhankelijk van reguliere zorg.
De verschillen worden nog duidelijker als je kijkt naar de uitgaven per inwoner. Linkse gemeenten geven per jongere ruim 1500 euro meer uit aan jeugdzorg dan gemeenten waar rechts domineert. De uitgaven aan de wmo per inwoner zijn in linkse gemeenten zelfs twee keer zo hoog. Het andere ’type’mgemeente, namelijk met een dominantie van religieuze, lokale partijen, of gemeenten waar geen duidelijke dominant blok aanwezig is, geeft aanzienlijk minder uit dan linkse gemeenten maar wel meer dan rechtse. Een politieke stroming is dominant wanneer zij tien procent meer zetels heeft dan een andere stroming.
BRON: A-insights
Preventie en wijkteams
De manier waarop gemeenten hun zorg organiseren blijkt ook sterk af te hangen van de politieke samenstelling van de gemeenteraad. Zo bieden grote linkse gemeenten vaak zorg aan in natura, bij voorkeur via wijkteams. In rechts-georiënteerde gemeenten wordt er veel meer gebruik gemaakt van persoonsgebonden budgetten (pgb’s) waarbij inwoners met behoefte aan ondersteuning zelf kunnen kiezen tussen verschillende aanbieders.
De plannen van de nieuwe coalitie voor de jeugdzorg lijken het beste aan te sluiten bij het huidige beleid in linkse gemeenten. De coalitie wil graag sterke lokale teams die veel problematiek ‘afvangen’ voordat deze terecht komt bij dure professionele zorg. Linkse gemeenten organiseren zowel de wmo als de jeugdzorg in de wijk door middel van wijkteams.
Groei aanspraak jeugdzorg in rechtse gemeenten
De druk op het stelsel lijkt overal toe te nemen, vooral op de jeugdzorg. Gemiddeld maakt nu 1 op de 7 jeugdigen gebruik van enige vorm van jeugdzorg. Opvallend is dat de groei vooral plaatsvindt in rechtse gemeenten terwijl het aantal jongeren dat gebruikmaakt van jeugdzorg in linkse gemeenten stagneert. De onderzoekers hebben wel een idee wat hier de oorzaak van zou kunnen zijn. “Mogelijk worden problemen in sommige gemeenten eerder en laagdrempeliger opgepakt, terwijl ze in andere gemeenten later zichtbaar worden en sneller escaleren”.
BRON: A-Insights
Het aantal jongeren dat gedwongen uit huis wordt geplaatst, is overal afgenomen.. De meeste zogenaamde jeugdzorgtrajecten met verblijf vinden plaats in gemeenten waar religieuze partijen domineren, in de ‘blible belt’
Ravijnjaar en verkiezingen
Voor het sociaal domein wordt 2026 een cruciaal jaar. Eerst zijn er de gemeenteraadsverkiezingen die, zo blijkt uit dit onderzoek, grote invloed hebben op de manier waarop zowel de wmo als de jeugdzorg vorm krijgt. Daarnaast is 2026 het zogenaamde ‘ravijnjaar’ waarin gemeenten fors minder geld zullen krijgen van het gemeentefonds dat wordt gevuld door de Rijksoverheid. Het vermoeden is dat er bijna 2 miljard moet worden bezuinigd.
