In het jaarbeeld over 2024 stelde de IGJ vast dat de ondergrens van goede en veilige zorg onder druk staat en niet langer vanzelfsprekend is. Ook verdubbelde toen het aantal instellingen dat onder verscherpt toezicht werd geplaatst, terwijl het aantal opgelegde boetes juist halveerde.
Meer aanwijzingen, minder dwangsommen
In het Jaarbeeld 2025 geeft de inspectie opnieuw een overzicht van haar werkzaamheden en de trends binnen de zorgsectoren. Inspecteurs brachten afgelopen jaar 2.020 bezoeken aan zorginstellingen. Over het geheel genomen concludeert de IGJ dat patiënten en cliënten goede en veilige zorg ontvangen. “Ook de kwaliteit en veiligheid van farmaceutische producten en medische hulpmiddelen is in de regel goed”, aldus de inspectie.
Toch zien inspecteurs ook situaties waar kwaliteits- of veiligheidsnormen niet gehaald worden. Het afgelopen jaar deelde de IGJ 138 waarschuwingen uit, tegenover 98 in 2023. Verscherpt toezicht werd in 2025 17 keer opgelegd. Daarnaast werden er 26 aanwijzingen gegeven, vergeleken met 15 in 2023. Het aantal lasten onder dwangsom daalde juist sterk: van 320 in 2023 naar 113 in 2025. Verder werden er 33 boetes opgelegd, evenals 33 tuchtzaken ingediend.
Capaciteit onder druk
Volgens afdelingshoofd Marjon Gadella is handhaving nooit een licht besluit en is de impact ervan groot voor zowel cliënten als inspecteurs. De trajecten vragen veel tijd en brengen emotionele belasting met zich mee, zeker wanneer er media-aandacht is. Door het aantal complexe handhavingstrajecten moeten er keuzes worden gemaakt, aldus Gadella. “Want als er een aantal intensieve handhavingstrajecten loopt, dan is er minder capaciteit voor het andere toezicht dat we willen doen. Dat is niet altijd een populaire boodschap. Want de verwachting is dat wij met ons toezicht zo veel mogelijk present zijn in het veld. Ook daar moeten we aandacht voor hebben en eerlijk over zijn.”
Een structurele bezuiniging op de IGJ en interne besparingen in 2025 zorgen bovendien voor een kleinere personele formatie. “Deze bezuinigingen zullen de komende jaren effect hebben. Daar maken we een meerjarig plan voor”, aldus de inspectie.
Calamiteiten
De IGJ ontving in 2025 meer meldingen op basis van de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) en de Jeugdwet. Het aantal meldingen steeg van 5.620 in 2024 naar 6.290 meldingen in 2025. De meeste meldingen kwamen binnen in de jeugdzorg, de verpleging en verzorging, de medisch-specialistische zorg en de eerstelijnszorg.
Het aantal calamiteiten liep op van 1.540 in 2024 naar 1.790 in 2025. De meeste calamiteiten (570) kwamen uit de medisch specialistische zorg. De IGJ ziet dat organisaties steeds professioneler omgaan met het onderzoeken van calamiteiten. Hierdoor hoeven ziekenhuizen geen volledige calamiteitenrapportage meer op te leveren, maar volstaat een bestuurlijke reflectie. In de ggz (70) daalde het aantal calamiteitmeldingen ten opzichte van het jaar eerder. In de verpleging en verzorging (340), eerstelijnszorg (330), jeugdzorg (160) en gehandicaptenzorg (110) nam het aantal meldingen toe.
Geweld
Daarnaast werden er ongeveer 410 meldingen gedaan van ontslag wegens disfunctioneren, vooral in de gehandicaptenzorg en de verpleging en verzorging. In 2023 werden er zo’n 300 meldingen gedaan. Het aantal geweldsmeldingen steeg eveneens: van 590 in 2023 naar 850 in 2025. Bijna de helft hiervan kwam uit de jeugdzorg. De jeugdzorg wordt qua aantal geweldsmeldingen gevolgd door de gehandicaptenzorg (170), de verpleging en verzorging (140) en de ggz (100).
De IGJ ontving 340 meldingen over seksueel grensoverschrijdend gedrag, wat vergelijkbaar is met eerdere jaren. Vooral in de jeugdzorg ziet de inspectie al enkele jaren een stijging van alle soorten meldingen. “Een mogelijke oorzaak hiervoor is dat er in de media meer aandacht is voor onder meer geweld in de jeugdhulp, fraude, seksueel grensoverschrijdend gedrag en suïcides”, redeneert de toezichthouder. De inspectie benadrukt daarbij dat een hoog aantal meldingen niet automatisch betekent dat een sector slecht functioneert, omdat onder meer de omvang van de organisatie of de complexiteit van de doelgroep invloed heeft op het aantal meldingen.
Meer controle
Een zorgelijke ontwikkeling is volgens de IGJ de groeiende inzet van solistische zorgaanbieders via een pgb door thuiswonende mensen met een psychische hulpvraag. “Mensen met psychische hulpvraag en een indicatie voor de Wlz zijn echt kwetsbaar. Zij kunnen niet altijd hun hulpvraag goed verwoorden”, stelt inspecteur ggz Astrid van Meeuwen. “Daar maak ik me het meeste zorgen over. Deze solisten zijn namelijk lang niet altijd goed opgeleid en hebben dan niet de specifieke deskundigheid die zo belangrijk is.”
De IGJ pleit daarom voor betere bescherming van deze cliënten en voor strengere eisen aan de deskundigheid van deze aanbieders. Ook vraagt de inspectie om meer controlemogelijkheden. “Bij het ministerie, bij brancheorganisaties en aanbieders hebben we hier aandacht voor gevraagd.”
Klachten IGJ
In 2025 werden er 67 klachten aan de inspectie gericht. Dat aantal is vergelijkbaar met voorgaande jaren. Driekwart van de klachten kwam van patiënten, cliënten of familieleden met een negatieve ervaring in de zorg. “Zij hopen/verwachten dat de inspectie hierin voor hen iets kan betekenen. Waar dit niet matcht, is dit voor zowel de mensen als de inspectie zelf frustrerend”, aldus de IGJ.
De inspectie wil daarom duidelijker communiceren over haar taken en de wijze waarop signalen van burgers worden gebruikt. “De andere klachten zijn van zorgaanbieders en bedrijven, omdat zij ontevreden zijn over hoe de inspectie haar toezicht heeft uitgevoerd.”
Gezondheidsverschillen
Het jaarthema van de IGJ was in 2025 gezondheidsverschillen en toegang tot zorg. “We zagen dat de toegang tot zorg voor mensen zonder verzekering en mensen die de taal (van de zorg) onvoldoende kennen, niet vanzelfsprekend is.” Daarom onderzocht de inspectie de begrijpelijkheid van zorg en of de zorg aansluit bij wat de patiënt nodig heeft. “Een groot aantal van de mensen die de inspectie sprak, heeft moeite met het begrijpen van zorginformatie. Uitleg ontbreekt of is onduidelijk, de taal die wordt gebruikt is vaak te moeilijk en het lettertype in brieven of folders soms te klein.”
In het reguliere toezicht bij zorginstellingen en zorgnetwerken besteedde de IGJ ook aandacht aan gezondheidsverschillen. “Er is veel aandacht voor begrijpelijke zorg bij zorgorganisaties, maar het is nog niet overal een vast onderdeel van de manier van werken. Ook zijn niet alle doelgroepen goed in beeld en wordt niet altijd gecontroleerd of informatie echt wordt begrepen”, signaleert de IGJ. De inspectie ziet ook dat niet alle zorgaanbieders en zorgverleners weten hoe zij hun zorg voor onverzekerden (grotendeels) kunnen declareren. “Ook daardoor krijgen mensen vaak niet de medische zorg die ze nodig hebben of kan er geen plek voor vervolgzorg worden gevonden.”
