Ruim 56.000 Nederlanders met ernstige psychische aandoeningen wachten langer dan de aanvaardbare maximumnorm van 14 weken op een ggz-behandeling, drie keer zoveel als 15 jaar geleden. De wachttijden, nu gemiddeld al een half jaar, lopen op tot twee of soms zelfs vijf jaar. Hoe ernstiger de klachten, hoe langer de wachttijd. De Stichting Recht op GGZ stelt dat dit ernstige gevolgen heeft voor wachtenden en hun naasten. Wachtenden verliezen hun baan, kunnen de hypotheek niet meer betalen en raken zelfs dakloos.
Zelfdodingen
Ook verwijst de Stichting Recht op GGZ naar onderzoek van 113-zelfmoordpreventie uit 2025, waaruit blijkt dat naar schatting iedere dag iemand op de wachtlijst overlijdt door zelfdoding. De maatschappelijke schade door al het wachten loopt in de tientallen miljarden euro’s door onder meer uitval op werk, overbelasting van hulpdiensten en crisiszorg.
Wachttijden
De Stichting Recht op GGZ vindt dat de Staat aansprakelijk is en effectief moet ingrijpen. Overheden zijn verplicht te zorgen dat burgers toegang hebben tot noodzakelijke medische behandeling. Daarnaast tekende het ministerie van VWS de afgelopen jaren meerdere zorgakkoorden met de doelstelling de wachttijden binnen de maximumnorm van 14 weken terug te dringen. Per 2026 zou de wachttijd zelfs niet langer dan vijf weken mogen duren.
Gereguleerde marktwerking
Bovendien is de Staat eindverantwoordelijk voor het stelsel van de gereguleerde marktwerking in de zorg. Ruim twintig jaar geleden waarschuwden gezondheidseconomen al dat dit systeem funest zou gaan uitpakken voor juist de mensen met ernstige psychische aandoeningen. Toen de wachttijden opliepen bleek dat zorgverzekeraars honderden miljoenen overhielden van het budget, begroot voor de ggz. Desondanks besloot de overheid het ggz-macrobudget met bijna 300 miljoen per jaar te korten.
Stichting Recht op GGZ
De Stichting Recht op GGZ vindt dat de overheid, zorgverzekeraars en zorgaanbieders zich niet kunnen verschuilen achter personeelsgebrek. Er zijn inmiddels 110.000 professionals werkzaam in de ggz. Dat is meer dan ooit. Dat een groeiende vraag naar ggz-zorg de oorzaak zou zijn wijst de Stichting resoluut van de hand: uitsluitend voor psychiatrische behandeling bestaan problematische wachtlijsten. Juist in dat deel van de ggz kromp het aantal patiënten met ruim 30 procent, omdat psychiatrisch behandelaanbod werd afgestoten als gevolg van het haperende financieringssysteem.
Rechtszaak wachttijden ggz
De Stichting heeft de afgelopen vier jaar geprobeerd om buiten de rechter om de Staat te bewegen tot ingrijpen. Dat is gedaan met een petitie, gesprekken met de minister en het ministerie van VWS, de Nederlandse Zorgautoriteit, zorgverzekeraars en Tweede Kamerleden. Dit leidde tot verschillende Kamermoties, zonder resultaat. Volgens de Stichting blijft nu een civiele procedure als enige mogelijkheid over om de wachttijd terug te brengen naar de aanvaardbare norm.
Praten over zelfdoding kan 24/7 anoniem en gratis via 0800-0113, de landelijke hulplijn van 113 Zelfmoordpreventie, of via chat op www.113.nl.
