In het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) is afgesproken dat zorgaanbieders vanaf 2026 stoppen met het gebruik van exclusiecriteria. Alleen voor een beperkte groep met zogenoemde laagvolume, hoogcomplexe zorgvragen mogen uitzonderingen worden gemaakt. In die gevallen kan een verwijzing plaatsvinden naar een landelijke derdelijnsvoorziening.
Behandeling geweigerd
MIND ontving dit voorjaar echter meerdere meldingen van mensen die alsnog werden geweigerd door zorgaanbieders of werden terugverwezen naar de huisarts. Daarop deed de organisatie een oproep aan mensen die dit jaar niet werden toegelaten tot een ggz-behandeling.
Van de 98 bruikbare reacties geven 78 mensen aan dat zij sinds 1 januari 2026 niet in behandeling zijn genomen door een ggz-aanbieder. Ongeveer twee derde van hen werd afgewezen bij een grote ggz-instelling. De meest genoemde reden voor weigering is dat de problematiek ‘te complex’ zou zijn. Ook diagnoses of omstandigheden zoals autisme, crisisgevoeligheid en suïcidaliteit worden vaak genoemd als reden om iemand niet in behandeling te nemen.
Geen passende behandelplek
Opvallend is dat 86 procent van de afgewezen cliënten aangeeft dat de zorgorganisatie hen niet heeft geholpen bij het vinden van een alternatieve behandelplek. Volgens MIND schetsen veel verhalen hetzelfde beeld: mensen wachten lang op een intake, doorlopen gesprekken en worden vervolgens alsnog afgewezen of terugverwezen naar de huisarts, zonder warme overdracht of passend alternatief.
De gevolgen voor betrokkenen zijn volgens MIND aanzienlijk. Veel respondenten melden dat hun klachten verergeren en dat zij het vertrouwen in de zorg verliezen. Ook noemen zij uitval op school of werk, langdurige zoektochten naar hulp en gevoelens van afwijzing en uitzichtloosheid. Een groot deel van de mensen heeft nog steeds geen passende zorg gevonden, of pas na veel inspanning en lange wachttijden.
Alarmerend
MIND benadrukt dat de resultaten geen volledig representatief beeld geven van de hele ggz-sector, maar noemt de signalen wel alarmerend. De organisatie roept minister Sophie Hermans op om scherper toe te zien op uitsluiting en om ervoor te zorgen dat er voldoende passende behandelplekken zijn voor mensen met ernstige psychische problemen.
