Jaarlijks krijgen ongeveer 3.500 mensen in Nederland de diagnose endeldarmkanker. De tumor bevindt zich dan in het laatste deel van de dikke darm. Tot voor kort betekende deze diagnose vrijwel altijd een ingrijpende operatie, waarbij de endeldarm volledig werd verwijderd. Maar zo’n uitgebreide operatie heeft vaak grote gevolgen. Veel patiënten krijgen een tijdelijk of blijvend stoma en hebben langdurige klachten, zoals vaak aandrang voor ontlasting, en problemen met plassen of seksualiteit.
Orgaansparende behandeling
In een internationale studie keken onderzoekers daarom of een orgaansparende behandeling met bestraling, al dan niet gecombineerd met chemotherapie, een veilig en effectief alternatief is voor een operatie. De studie stond onder Nederlandse leiding van Radboudumc chirurg-oncoloog Hans de Wilt en radiotherapeut Corrie Marijnen van het LUMC en het Antoni van Leeuwenhoek.
Endeldarm sparen
Aan het onderzoek deden 503 patiënten mee. Zij konden zelf kiezen voor een operatie of een orgaansparende behandeling. De grote meerderheid van de patiënten koos voor dat laatste. Binnen deze groep kreeg de helft een korte serie bestralingen. De andere helft werd behandeld met een combinatie van bestraling en chemotherapie.
Bestraling en chemo
De resultaten na één jaar zijn positief. Bij 79 procent van de patiënten die bestraling én chemotherapie kregen, was de behandeling effectief: een operatie was niet meer nodig of kon worden beperkt tot een kleine ingreep via de anus, waarbij de endeldarm behouden bleef. In de groep die alleen een korte serie bestralingen kreeg, gold dit voor 61 procent.
“Patiënten bij wie de orgaansparende behandeling aansloeg, waren vaak heel blij”, vertelt De Wilt. “Zij hoefden geen uitgebreide operatie te ondergaan en kregen geen stoma.” Maar ook patiënten bij wie uiteindelijk toch een operatie nodig bleek, kijken doorgaans positief terug op hun keuze. “Zij vonden het belangrijk om eerst alles te proberen om hun endeldarm te behouden.”
Richtlijn endeldarmkanker aangepast
De Nederlandse richtlijnen zijn inmiddels aangepast. Patiënten met endeldarmkanker kunnen nu kiezen voor een orgaansparende behandeling. Binnen die aanpak heeft bestraling in combinatie met chemotherapie de voorkeur. Voor patiënten bij wie chemotherapie niet mogelijk is, kan een korte serie bestralingen een geschikt alternatief zijn.
Vervolgonderzoek moet uitwijzen of de orgaansparende aanpak ook op de langere termijn een operatie kan voorkomen. Daarnaast willen onderzoekers leren voorspellen bij welke patiënten deze aanpak de meeste kans van slagen heeft en of er nog succesvollere behandelingen mogelijk zijn. “‘Ons doel is een behandeling op maat”, zegt De Wilt. “Zo kunnen we iedere patiënt de meest passende zorg bieden.”
