ING: productiviteitsgroei zorg compenseert vertrek zzp’ers

Beeld: Tanya / stock.adobe.com

Daarnaast vullen meer digitale toepassingen, inzet van mantelzorgers en instroom van nieuw zorgpersoneel het gat dat zzp’ers achterlaten.

Dat stelt ING research in de analyse ‘Vooruitzicht Gezondheidszorg’. De groei is volgens ING ook nodig, want de zorgbehoefte neemt structureel toe. Dit komt door verdere vergrijzing, de mogelijkheden van nieuwe medische toepassingen en de welvaartsgroei. Zorgaanbieders moeten dan ook alle zeilen bijzetten om aan de vraag te kunnen voldoen.

Ruimere arbeidsmarkt

Daarbij is de personeelsschaarste groot. Zo is het aantal zorg-zzp’ers in ruim een jaar tijd met 13 procent afgenomen. Zorgaanbieders trekken nieuw vast en flexibel personeel aan, zoals uitzendkrachten, om het vertrek van zzp’ers op te vangen. ING verwacht dat de algehele arbeidsmarkt in 2026 weer iets minder krap zal zijn. Dat zal wat ruimte scheppen voor het aantrekken van nieuw zorgpersoneel.

Groei productiviteit

Zorgaanbieders verlenen de laatste jaren meer zorg in minder uren, zo laten productiviteitscijfers zien. Dat is opmerkelijk, want de productiviteit is gemiddeld genomen over de afgelopen dertig jaar nauwelijks gegroeid (+0,1 procent per jaar). Sinds 2021 neemt die echter vrijwel doorlopend toe. In de eerste drie kwartalen van 2025 is de productiviteit verder aangetrokken tot gemiddeld 2,8 procent per kwartaal. De afgelopen drie jaar groeit de productiviteit gemiddeld 1,7 procent per kwartaal ten opzichte van een krimp van 1,5 procent per kwartaal in de drie jaar voorafgaand aan de coronapandemie. De aanhoudende productiviteitsgroei maakt verdere groei van het zorgaanbod in 2026 mogelijk met 2,5 procent, zo verwacht ING Research.

Meer begrotingsruimte

Daarnaast blijft de overheid – zo’n 83 procent van de zorguitgaven wordt collectief bekostigd – de budgettaire ruimte creëren voor verdere groei. Vanwege de val van het kabinet en het sluiten van het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) en het Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg (HLO) is een aantal geplande bezuinigingen voor 2026 geschrapt. Daarnaast gaat in 2026 juist extra geld naar de gehandicaptenzorg en vooral de jeugdzorg.

Toename uitzendkrachten: 24 procent

Behalve door productiever te werken, houden zorgaanbieders de groei ook op peil door meer personeel aan te trekken. Het aantal werknemers met een vaste arbeidsrelatie neemt gestaag toe. Het aantal zorgprofessionals met een flexibele arbeidsrelatie groeit bovendien veel sneller dan voorheen. Tot deze laatste groep behoren de uitzendkrachten. De toename van het aantal uitzendkrachten is opvallend sterk met in totaal 24 procent in de laatste vijf kwartalen.

Digitale toepassingen en AI

De noodzaak om zorgprocessen in tijden van personeelskrapte slimmer in te richten, vormt de basis voor de productiviteitsverbetering. De bredere inzet van digitale hulpmiddelen is een belangrijke methode om dat te bereiken. Sinds de coronapandemie zijn digitale hulpmiddelen niet meer uit de zorg weg te denken. Zorgaanbieders weten digitale technologie steeds beter te benutten. Ziekenhuizen verhogen de bezetting van operatiekamers bijvoorbeeld vaker via datagedreven capaciteitssturing.

Net als aanbieders van ouderenzorg behandelen en monitoren ziekenhuizen bovendien meer patiënten thuis, waardoor die minder vaak naar een arts of verpleegkundige hoeven. De ouderenzorg stuurt daarnaast op een grotere inzet van mantelzorgers om het eigen personeel te ontlasten. Ook de opkomst van AI-toepassingen helpt door geleidelijk de registratielast te verminderen en het aantal no shows te verkleinen.

13 procent minder zorg-zzp’ers

Zorgaanbieders blijven de inzet van zzp’ers over de hele linie afbouwen. Sinds het derde kwartaal van 2024 is het aantal zorg-zzp’ers per saldo elk kwartaal met bijna 4.000 afgenomen. Tot en met het derde kwartaal van 2025 bedroeg de teruggang in totaal 19.000 zzp’ers, oftewel -13 procent. Op het hoogtepunt was 9,5 procent van de zorgprofessionals zzp’er, nu nog 8,2 procent.

In de verpleging en verzorging is de afname met 63 procent veruit het grootst. De ouderenzorg hecht dan ook groot belang aan vaste gezichten op de groep. Zorgaanbieders in die sector grijpen het einde van het handhavingsmoratorium op schijnzelfstandigheid aan om waar mogelijk afscheid te nemen van zzp’ers.

“Het vinden en binden van voldoende zorgpersoneel blijft in combinatie met het op peil brengen van de operationele resultaten, de topprioriteit voor zorgaanbieders. Het aantrekken van werknemers uit het buitenland en een bredere inzet van digitale toepassingen kan daarbij helpen. Dit zou ook het hoge ziekteverzuim helpen verlagen”, aldus Edse Dantuma, sectoreconoom gezondheidszorg bij ING.