Het kabinet-Jetten wil “werken aan een gelijker speelveld tussen ziekenhuizen en zelfstandige behandelcentra”. De coalitie wil niet-gecontracteerde zorg zelfs afschaffen.
Dit is precies waar de ziekenhuizen en de zorgverzekeraars voor hebben gelobbyd in aanloop naar het coalitieakkoord. Een deel van de zelfstandige behandelklinieken zou ongebreideld groeien en winsten uitkeren naar buitenlandse aandeelhouders. Ze zouden bovendien geen contracten met zorgverzekeraars willen sluiten en dus niet willen bijdragen aan passende zorg.
Zorgvisie controleerde hoe groot die groei van zbc’s is en hoeveel niet-gecontracteerde medisch-specialistische zorg eigenlijk gegeven is.
Omzet
De omzet van zbc’s groeide de afgelopen zeven jaar consequent meer dan die van de algemene ziekenhuizen, topklinische ziekenhuizen en universitaire ziekenhuizen. De omzet van de zbc’s verdubbelde in die periode, van 0,7 miljard in 2017 naar 1,5 miljard in 2024.
Het grote plaatje is echter dat de volledige omzet van medisch-specialistische zorg groeide van 17 miljard in 2017 naar 23 miljard in 2024. De drie ziekenhuissectoren groeiden in die periode dus met 5,2 miljard.
Winst
Zbc’s maken inderdaad hogere rendementen dan ziekenhuizen gemiddeld maken. Maar het blijft onduidelijk of dat geld de zorg verlaat. Zorgvisie publiceerde een tabel met de omzet en rendementen van de grootste zbc’s.
Niet-gecontracteerde zorg
Van de omzet van zbc’s is volgens Zilveren Kruis 10 tot 15 procent niet-gecontracteerd. Het zou gaan om 150 miljoen tot 225 miljoen euro. Dat is minder dan 1 procent van de totale uitgaven aan medisch-specialistische zorg.
de cijfers vertellen maar een deel van het verhaal. Als het macrobudget waaruit ziekenhuizen en zbc’s beiden worden betaald gefixeerd is betekent iedere miljoen groei van de een een krimp van een miljoen voor de ander. Ziekenhuizen en ZBC’s zijn dus keiharde concurrenten om geld uit een gezamenlijk macropotje. Maar vooral ook is er een conurrentie op schaars personeel; zbc’s trekken mn OK personeel weg omdat ze in het ZBC geen avond nacht en weekenddiensten hoeven te draaien. Dat moet worden gestopt. De grote achterliggende vraag is waar we naartoe willen met ons ziekenhuislandschap; 40 grote (monopolistische) ziekenhuizen met satelieten (zeg maar het Deense model) ? Of willen we ; wat ook de burger graag wil, juist de algemene ziekenhuizen behouden? Als dat de bedoeling is dan hebben deze algemene ziekenhuizen extra volume nodig om te kunnen overleven; maw dan moeten we de grote ziekenhuizen kleiner maken en de kleine juist groter. En dan moet je er met het bijbouwen van ZBC’s geen volume uit gaan trekken. Ziekenhuizen draaien met aanneemsommen en plafonds ; ze weten wat ze binnen krijgen en draaien een kosten begroting. Ze zouden als het plafond is bereikt simpel extra productie tegen incremental costs kunnen leveren ; alle infrastructuur en kapitaalmiddelen staan er immers al en zijn gedekt vanuit de door het plafond gevulde begroting. Het niet gecontracteerde ZBC krijgt extra volume betaalt en kan dus in tegenstelling tot het ziekenhuis het hele jaar door opschalen. Het financieringssysteem belemmert de mogelijkheid te concureren op basis van gelijkwaardigheid. Bij de diagnostische ZBC’s in mijn omgeving zie ik erg veel onnodige zorg en veel dubbele DBC’s doordat patienten na het scoren van een DOT alsnog worden doorverwezen naar de reguliere zorg. Voor de toegankelijkheid en betaalbaarheid van de zorg is de huidige wijze van financieren van de medisch specialistische zorg het probleem; de groei van ZBC’s is een uitvloeisel van de perverse prikkels in het systeem. Je moet dan niet de ZBC;s bestrijden; maar pleiten voor een systeemwijziging die de basis moet worden voor het verdelen van schaarste in de toekomst; dat betekent kiezen; low value care uitbannen, rantsoeneren, indicaties reduceren en ziektes kleiner maken ipv groter. De zorgvraag is oneindig en kan nooit worden beteugeld door extra capaciteit waar mn personeel het schaarse productiemiddel zal zijn; verdere groei van ZBC’s is niet de manier om de zorg toekomstbestendig te maken.