Na 300 projecten, inventarisatie van praktijkervaring uit honderden organisaties en aanvullend onderzoek is het positieve effect van professioneel zeggenschap volgens het LAZ glashelder. “De discussie over het belang van zeggenschap hoeven we niet meer te voeren”, zegt programmaleider Annamarike Seller-Boersma. “We zien in de praktijk dat professionals beter tot hun recht komen, dat de kwaliteit van zorg verbetert en dat mensen minder snel vertrekken.”
Structureel onderdeel
De vraag is volgens betrokkenen niet langer of zeggenschap werkt maar hoe het vanzelfsprekend te maken. “De uitdaging is nu om zeggenschap structureel onderdeel te maken van hoe we werken, organiseren en besluiten nemen”, zegt Seller-Boersma. Een overzicht van de resultaten met aanknopingspunten om professionele zeggenschap te versterken staat in het boek Zo versterk je zeggenschap.
Minister Sterk van Langdurige Zorg nam maandag het eerste exemplaar in ontvangst op een congres over zeggenschap, dat ze een feestje noemde. “En een feestje doe je vaak om iets af te sluiten”, zei ze. “Het is belangrijk is dat we met zeggenschap een nieuwe hoofdstuk ingaan.”
Vormen van zeggenschap
Het LAZ ging in 2022 van start met steun van het ministerie van VWS. In 2023 werd de subsidieregeling verlengd en verbreed. Het doel was om professionele zeggenschap te versterken en tegelijkertijd te onderzoeken wat daarvan het effect is. In vier jaar tijd werkten ruim 260 organisaties aan meer dan 300 actieplannen. Zij experimenteerden met verschillende vormen van zeggenschap, zoals professionele raden, verpleegkundige platforms, interprofessioneel samenwerken, leiderschapsontwikkeling en nieuwe manieren van besluitvorming.
Uitstroom
Organisaties waarin professionals meer invloed ervaren op hun werk laten hogere scores zien op werktevredenheid, betrokkenheid en kwaliteit van zorg, loopt als een rode draad door de bevindingen. De resultaten sluiten aan bij eerdere bevindingen uit de Landelijke Monitor Zeggenschap. Wanneer professionals te weinig zeggenschap ervaren overwegen ze niet alleen vaker om hun organisatie te verlaten, ze voegen ook de daad bij het woord: de uitstroom is daadwerkelijk hoger. Daarmee raakt volgens het LAZ professionele zeggenschap niet alleen aan de kwaliteit van zorg en ondersteuning, maar ook aan economische en maatschappelijke vraagstukken. Zoals de aantrekkelijkheid en houdbaarheid van werken in de sector.
Vervolgstappen
Het LAZ legde een slotpeiling voor aan professionals, leidinggevenden, bestuurders en beleidsmakers over de vraag wat er nodig is om verdere stappen te zetten. In de uitkomsten is er brede overeenstemming over dat professionele zeggenschap vraagt om inzet van iedereen. Het LAZ roept daarom alle betrokken partijen op om hun rol te pakken. Zo moeten bestuurders professionals structureel te betrekken bij beleid en besluitvorming en is het aan leidinggevenden om ruimte te creëren voor professionele invloed.
Verder wijst het LAZ erop dat opleidingen zeggenschap vanaf het begin onderdeel kunnen maken van het curriculum, dat branche- en beroepsorganisaties het onderwerp actief moeten agenderen en dat beleidsmakers professionele ruimte kunnen ondersteunen. De zorgprofessionals zelf moeten vooral hun stem laten horen en verantwoordelijkheid nemen voor de ontwikkeling van hun vak.
Opdracht blijft
“Het LAZ stopt, maar de opdracht blijft”, zegt Seller-Boersma. “Als we toekomstbestendige zorg en ondersteuning willen, dan moet professionele zeggenschap geen project of programma zijn, maar een vanzelfsprekend onderdeel van het dagelijks werk.” De afgelopen jaren is er binnen het LAZ-programma en alle deelnemende organisaties volgens minister Sterk een mooie basis gelegd. “Het is nu heel hard nodig om zeggenschap te verankeren.”
V&VN, BPSW, de brancheorganisaties verenigd in BoZ (NVZ, UMCNL, ActiZ, Nederlandse ggz en VGN), Sociaal Werk Nederland en Jeugdzorg Nederland zeggen zich als betrokken partnerorganisaties te blijven inzetten voor het verdere versterking van professionele zeggenschap.
Tijdens het congres Zeggenschap in de Zorg staat het samenspel tussen bestuur, professionals en adviesraden centraal. Aan de hand van praktijkvoorbeelden en concrete inzichten wordt zichtbaar hoe organisaties zeggenschap werkend maken, van shared governance en cliëntenzeggenschap tot de rol van professionals en adviesraden in besluitvorming.
In de gesprekken rond (het verbeteren van de) zeggenschap voor de verpleging en verzorging wordt 1 belangrijk aspect over het hoofd gezien: dat is de hoogste vorm van zeggenschap: een positie in de Raad van Toezicht. Talrijke pogingen om een positie te verwerven in de ouderenzorg (verpleeghuis of thuiszorg) liepen uit op even talrijke afwijzing; er waren ‘ meer passende’ kandidaten in de markt. Bij navraag/eigen onderzoek bleken dit de heren en dames uit het eigen netwerk te zijn, niet zelden te kenschetsen als ‘ beroepstoezichthouders’ met soms wel meer dan 5 toezichthoudende posities. Achtergrond in verpleging en verzorging niet of nauwelijks aanwezig. Onbegrijpelijk dat dit niet een hard criterium is voor raden van toezicht in de eerdergenoemde sectoren.